Karpacka pisanka w rozmiarze XXL

Na wschodniokarpackim szczycie Tomnatyka (1565 m) w masywie Jałowiczory, w widłach Saraty i Białego Czeremoszu stoją od lat opuszczone, widoczne z daleka białe kopuły dawnej sowieckiej stacji radarowej „Pamir” działającej w latach 1950-1995. W sierpniu ubiegłego roku grupa artystów ze Stanisławowa (Iwanofrankiwśka) wymyśliła projekt „Pysanka na Tomnatyku”, w myśl którego kopuły mają zamienić się w ogromne pisanki, a wewnątrz nich stworzona zostanie przestrzeń do koncertów i projekcji filmowych. Zgodnie z planem, każdego roku artyści mają zamiar pomalować jedną z kopuł, a tym samym tchnąć w opuszczoną bazę wojskową nowe życie. Przed Wielkanocą jak znalazł.

Dziedzictwo Karpat w ŁSE

Oddział Łódzki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zaprasza do nadsyłania artykułów do kolejnego tomu Łódzkich Studiów Etnograficznych (t. LVIII, 2019), którego tematem przewodnim będzie „Dziedzictwo Karpat”. Planowana publikacja, której redaktorem tematycznym będzie dr hab. Ewa Kocój ma pokazać wielokulturowe dziedzictwo Karpat z perspektywy mieszkańców tego regionu. Zamiarem wydawców jest szeroko pojęta (re)prezentacja, dokumentacja, analiza i interpretacja współczesnych zjawisk, praktyk kulturowych oraz działalności kulturalno-społecznej w obszarze dziedzictwa tego różnorodnego regionu. Teksty można nadsyłać do 30 listopada 2018 r. Powinny one poruszać zagadnienia związane z tradycją i pamięcią kulturową w Karpatach, dziedzictwem społeczności lokalnych, transkulturowością dziedzictwa karpackiego, dawnymi i współczesnymi profesjami mieszkańców Karpat, a także performatywnością dziedzictwa, czyli widowiskami kulturowymi i festiwalami karpackimi. Szczegółowe informacje dostępne są tu.

Wystawa o karpackim pasterstwie

Serdecznie zapraszamy do oglądania wystawy fotograficznej pt. „Współczesny obraz pasterstwa karpackiego”, która będzie prezentowana w galerii Biblioteki Politechniki Lubelskiej przy ul. Nadbystrzyckiej 36A w dniach od 16 marca do 29 kwietnia 2018 r. Wystawa, która po raz pierwszy była eksponowana w trakcie sesji „Pasterstwo w Karpatach. Geneza i obraz wspołczesny” obejmuje 16 plansz zawierających ponad 80 zdjęć sześciu autorów: Jolanty Flach, Ireneusza Marciszuka, Jerzego Montusiewicza, Mateusza Trolla, Andrzeja Wielochy i Włodzimierza Witkowskiego. Fotografie wykonane w ciągu ostatnich 10 lat pokazują wybrane sytuacje z życia i pracy karpackich pasterzy. Zdjęcia pogrupowano tematycznie w następujące cykle: redyk; połoniny, hale, polany; wypas; pasterze; psy; szałasy; w szałasie; sprzęt pasterski; wyrób sera; sery; zwierzęta. Całość opatrzona jest wstępem i cytatami z dzieła „Na wysokiej połoninie” Stanisława Vincenza oraz biogramami i fotografiami autorów. Wernisaż wystawy odbędzie się w piątek 16 marca o godz. 14.

Tatarzy – przekleństwo karpackich wsi

O rajdach tatarskich czambułów pustoszących leżące u podnóża Karpat wsie od Pokucia po Ziemię Sanocką w XVII wieku wie pewnie każdy, kto choć trochę interesuje się historią tych terenów. Jednak o tym jak wielką one miały skalę i jak ogromnym brzemieniem były dla mieszkańców tych terenów pojęcie mieliśmy niewielkie, do czasu ukazania się w 2012 roku książki historyka dr Andrzeja Gliwy zatytułowanej Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku. Skala zniszczeń dokonanych przez Tatarów była tak ogromna, że – jak dowiadujemy się z tej książki – odłożyła się cieniem na gospodarce całej Rzeczpospolitej. Właśnie autor tego liczącego ponad 1100 stron dzieła będzie gościem kolejnych Spotkań Karpackich, które odbędą się jak zwykle w czwartek, 15 marca 2018 r. o godz. 18 w Muzeum Ziemi PAN (Willa Pniewskiego) przy al. Na Skarpie 27 w Warszawie. Czytaj dalej

Archeolog o zasięgu Wielkich Moraw

Uprzejmie informujemy, że Komitet Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk zaprasza na posiedzenie plenarne, które odbędzie się w poniedziałek 12 marca 2018 roku o godz. 11 w Pałacu Kultury i Nauki w Sali nr 2604 (26. piętro), a w którego programie naukowym bardzo karpacki referat pt. Uwagi archeologa o zasięgu terytorialnym Wielkich Moraw wygłosi prof. dr hab. Michał Parczewski.  Po referacie przewidziana jest dyskusja.

Jesienny Płaj 54 w środku zimy

Witamy po raz 54, jak zwykle z pewnym opóźnieniem i – co też już stało się tradycją – zaczynając tematami huculskimi.  Na pierwszy ogień Teatr Huculski, jednak nie ten Hnata Hotkewycza sprzed I wojny światowej, ale ten z okresu międzywojennego, o którym mało kto pamięta, tak w Polsce jak i na Ukrainie. Czy hołubienie tego teatru przez władze RP, wszak jego tournée po Polsce organizował osobiście Komendant Główny Policji Państwowej gen. Józef Kordian Zamorski, było efektem przemyślanej polityki państwa wobec Hucułów, czy może tylko autentyczną fascynacją kilku osób dziwnymi wyrokami historii rzuconych w wir polityki? Najpewniej po trosze jednym i drugim, ale przypomnieć warto, więc artykuł publikujemy po polsku i po ukraińsku dedykując go naszym przyjaciołom na Huculszczyźnie.

Niestrudzony badacz flory czarnohorskiej Jurij Nesteruk wydobył z mroków historii postać Isaaka Mazepy, botanika jak on sam, któremu też trochę przez przypadek przypadła rola premiera Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1919-20. Jeszcze jeden artykuł związany z Huculszczyzną dotyczy obserwatorium na Pop Iwanie, tematu wielokrotnie już omawianego na naszych łamach. Tym razem powracamy do niego za sprawą niezwykle ciekawych fotografii z czasów budowy obserwatorium wykonanych przez inż. Stefana Jarocińskiego, który jako przedstawiciel brytyjskiej firmy Sir Howard Grubb, Parsons & Co. Ltd. nadzorował montaż astrografu. Czytaj dalej

Wystawy Vincenzowskiej wędrówek ciąg dalszy

Jak już zapowiadaliśmy w roku obchodów 130 rocznicy urodzin pisarza będziemy w dalszym ciągu śledzić wędrówkę po Polsce wystawy pt. „Dialog o losie i duszy. Stanisław Vincenz (1888–1971)” wg scenariusza Jana Choroszego.  Obecnie eksponowana jest ona w Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej im. Marii Konopnickiej w Lubaniu (Rynek-Ratusz) oraz w Bibliotece Uniwersytetu Zielonogórskiego (przy al. Wojska Polskiego 71).
W obydwu tych miejscach można ją oglądać do 4 kwietnia 2018 r.
Serdecznie zapraszamy.

250. rocznica zawiązania Konfederacji Barskiej

Dokładnie 250 lat temu 29 lutego 1768 roku w Barze na Podolu zawiązana została konfederacja generalna szlachty Rzeczypospolitej w obronie wiary i wolności narodu przeciw – jak napisano w akcie jej założenia – „jarzmu niewolniczemu syzmatyków”. Czy było to pierwsze polskie powstanie, czy też spóźniona o dwa wieki wojna religijna, czy może – jak pisał Stanisław Cat-Mackiewicz upiorzyca, która wyssały z Polski życie państwowe, tego tu nie rozstrzygniemy. Najpewniej – jak często w naszej historii – była wszystkim tym po trosze, piękna i wzniosła w intencjach stających do walki, pokrętna i zaślepiona politycznie, fatalna i opłakana w skutkach. Jednak z karpackiego punktu widzenia ta trwająca blisko pięć lat wojna, była przede wszystkim ważnym wydarzeniem, którego wiele istotnych epizodów działo się w Beskidach i którego ślady w karpackim krajobrazie, tak fizycznym jak i kulturowym odnajdujemy do dziś. Splątane echa tamtych dni dziś jeszcze wzbudzają emocje i mimo, że na mogiłach żołnierzy Pułaskiego na górze Jawor nad Wysową stoi dziś cerkiewka będąca łemkowskim sanktuarium, Łemkowie nie zgadzają się na pomnik Pana Kazimierza w Wysowej, choć wiadomo, że w jego piechocie służyło wielu Rusinów z beskidzkich wsi.
Na łamach Almanach Karpackiego „Płaj” tematy konfederackie poruszaliśmy wielokrotnie, dziś na okoliczność rocznicy przypominamy (w formacie pdf) artykuł Macieja Śliwy z Płaju 51 pt. Obóz konfederatów barskich pod Wysową.

Mała górska ojczyzna na fotografii

Tylmanowskie sołectwo rozciągnięte od Kłodnego do Rzek jest bohaterem wydanego z okazji jubileuszu 680-lecia Tylmanowej albumu pt. Tylmanowskie wspomnieniaczas zatrzymany w kadrze – dawne życie duchowe i materialne Tylmanowej. Jest to swoista monografia fotograficzna powstała po ogłoszeniu apelu sołtysa do mieszkańców
o udostępnianie starych fotografii. Zapomnianych i zagubionych na dnie szuflad
i szaf zdjęć zebrano ponad tysiąc.
Fotografie mówią zawsze prawdę o tym jak było, jacy byliśmy. Przypominają nas samych, sąsiadów, gości, życie codzienne, rodzinne, imprezy strażackie
i święta kościelne, chwile banalne, często ledwie pamiętane lub wprost zapomniane. Na tych fotografiach czasem wyglądamy zgrzebnie, skromnie,
a czasem odświętnie, strojnie, uroczyście, patrząc prosto w obiektyw fotografa. Czytaj dalej

Jeszcze raz o profesorze Żakim

Komisja Prehistorii Karpat PAU zaprasza na posiedzenie naukowe poświęcone pamięci prof. Andrzeja Żakiego, które odbędzie się w poniedziałek 26 lutego 2018 roku o godz. 11.15 w Małej Auli PAU przy ul. Sławkowskiej 17 w Krakowie.
W programie:
– prof. dr hab. Renata Madyda-Legutko, Wkład profesora Andrzeja Żakiego w badania nad okresem lateńskim i rzymskim w Karpatach Polskich,
– prof. dr hab. Michał Parczewski, Święty Kamień koło Dynowa nad Sanem,
– prof. dr hab. Jacek Poleski, Badania wczesnośredniowiecznych grodzisk małopolskich,
– prof. dr hab. Kazimierz Szczepanek, Andrzej Żaki jako inicjator współpracy archeologów z paleobotanikami w Karpatach,
– dr Paweł Madej, Alpejskie ścieżki Andrzeja Żakiego.