Spotkania Karpackie

online

Zapis opowieści o jaskiniach Beskidu Niskiego

9 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Nie wiem jak to się stało, ale do tej pory nie zamieściliśmy jeszcze zapisu z wrześniowych Spotkań Karpackich online, na których geomorfolog i grotołaz, Rafał Suski opowiadał o jaskiniach Beskidu Niskiego. Nie mamy nic na swoje usprawiedliwienie, może poza tym, że dostępny jest on także, jak zwykle zresztą, na naszym profilu na YouYube. Ale żeby tradycji stało się zadość, niniejszym tu zamieszczamy link do zapisu.
A przy okazji zapraszamy oczywiście na Spotkania Karpackie online w czwartek 29 października. Ich gościem będzie prof. Ołena Duć-Fajfer, a tematem niedawno wydany dwutomowy „Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego”.

O jaskiniach Beskidu Niskiego

10 września 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Zapraszamy na dziewiąte w 2026 r. Spotkania Karpackie online, które odbędą wyjątkowo w przedostatni czwartek miesiąca, a więc 17 września, jak zwykle o godz. 19. Gościem będzie Rafał Suski, geomorfolog i grotołaz, osoba z pewnością najbardziej zorientowana w zawiłościach i tajemnicach jaskiń Beskidu Niskiego. Zauważyć należy, że środowisko naturalne Beskidu Niskiego najczęściej kojarzone jest z przyrodą ożywioną, a więc ze światem roślin i zwierząt, obszar ten identyfikowany jest powszechnie także przez jego krajobraz kulturowy. Rzadziej zaś Beskid Niski kojarzony jest z elementami przyrody nieożywionej – a więc z tzw. czynnikami abiotycznymi, a już najrzadziej chyba z jaskiniami. Tymczasem w Beskidzie Niskim zinwentaryzowano setki obiektów jaskiniowych, w tym kilka o długości powyżej 100 m. Nasz gość odegrał niebagatelną rolę zarówno w dziele inwentaryzacji jaskiń, jak i w ich eksploracji. Ma więc wszelkie podstawy, aby w oparciu o swoją unikalną wiedzę i osobiste doświadczenia opowiedzieć o tym, jak te beskidzkie jaskinie powstają, jak wyglądają, co można w nich znaleźć, skąd się wzięły ich nazwy, ale także jak zostać ich odkrywcą oraz – co jest szczególnie ważne – czy i jak bezpiecznie można się po nich poruszać. Beskid Niski wciąż jeszcze skrywa nieznane dotąd jaskinie, które cierpliwie czekają na swoich odkrywców. Czytaj dalej →

Modernizm we wschodniokarpackich uzdrowiskach

28 sierpnia 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Pod tym linkiem można od dziś obejrzeć zapis wykładu o modernistycznej architekturze wschodniokarpackich uzdrowisk dr Weroniki Grzesiak, połączonego z prezentacją licznych fotografii i dokumentów, a zaprezentowanego na ostatnich Spotkaniach Karpackich online. Oczywiście, jak zwykle wykład można obejrzeć także na naszym profilu na YouTube
A w czwartek 17 września o godz. 19 na Spotkaniach Karpackich online Rafał Suski, speleolog, opowie o jaskiniach w Beskidzie Niskim. Już dziś serdecznie zapraszamy.

O modernistycznej architekturze wschodniokarpackich uzdrowisk w opowieści dr Weroniki Grzesiak

20 sierpnia 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Ciągle jeszcze wakacyjnie, ale niezmiennie w ostatni czwartek miesiąca, zapraszamy na kolejne Spotkanie Karpackie online, które odbędzie 27 sierpnia 2026 r. o godz. 19. Tym razem naszym gościem będzie historyk sztuki, dr Weronika Grzesiak, która opowie o nie zawsze dostrzeganej i docenianej modernistycznej architekturze wschodniokarpackich terenów międzywojennej Polski.

Opowieść obejmie uzdrowiska mieszczące się w obrębie dwóch ówczesnych województw – lwowskiego i stanisławowskiego. Odwiedzimy kurorty mineralne (m.in. Truskawiec i Morszyn) i tzw. klimatyczne (Jaremcze, Worochta i in.). Porozmawiamy o wyjątkowych cechach tego typu miejsc leczenia i wypoczynku oraz ich podobieństwach i różnicach względem siebie i innych ośrodków. Spróbujemy określić specyfikę uzdrowisk wschodniokarpackich, a przede wszystkim unikatowość ich architektury.

W okresie międzwojennym południowo-wschodni kraniec państwa polskiego był obszarem stosunkowo licznych inwestycji turystycznych, które prowadzone były z inicjatywy zarówno prywatnej jaki i państwowej. Karpackie uzdrowiska i letniska otrzymywały wówczas interesującą oprawę architektoniczną. Popularne od przełomu wieków różne odmiany stylów wypracowanych w oparciu o ludowe budownictwo regionów górskich (szwajcarski, zakopiański, huculski, karpacki), a także bardziej uniwersalny dla całego terytorium Polski styl dworkowy – w latach trzydziestych XX wieku zaczęły ustępować międzynarodowym formom nowoczesnego nurtu modernistycznego.

Nasze spotkanie będzie okazją przyjrzeć się, jak stosowanie tradycyjnej, lokalnej formy w budownictwie spierało się z nowymi tendencjami oraz jak poszukiwano kompromisowych dróg w kształtowaniu architektonicznego oblicza uzdrowisk.

Na koniec dr Weronika Grzesiak opowie o współczesnym stanie przedwojennej spuścizny, także w aspekcie działań konserwatorskich.

Weronika Grzesiak – absolwentka historii sztuki i slawistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, dr nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Historii Sztuki UJ. Związana z Międzynarodowym Instytutem Badań nad Sztuką IRSA, członkini zarządu Fundacji Wspierania Kultury IRSA. Stypendystka Fundacji Lanckorońskich z Brzezia (2025). Współkuratorka wystawy stałej Przekroje. Galeria Architektury Polskiej XX i XXI wieku w Muzeum Narodowym w Krakowie (2021). Autorka książki Modernistyczna architektura wschodniokarpackich uzdrowisk: dawne województwa lwowskie i stanisławowskie (2025). Czytaj dalej →

Nagranie ze spotkania z Gotykiem w Karpatach

2 sierpnia 2026 | Spotkania Karpackie

Jak zwykle, a więc oczywiście i tym razem zamieszczamy pod tym linkiem nagranie z ostatnich Spotkań Karpackich online, na których dr Wojciech Marcinkowski, autor scenariusza i kurator wystawy „Gotyk w Karpatach” prezentowanej w Muzeum Narodowym w Krakowie, opowiadał o jej powstaniu, o tym co na niej można zobaczyć, a także o jej przesłaniu. Wszyscy ci co już ją widzieli, a także ci co jej nie widzieli (do finisażu zostało zaledwie kilka dni), mają wyjątkową okazję dowiedzieć się o wielu kwestiach gołym okiem na wystawie nie widocznych, a przede wszystkim o tym ile lat trwało jej przygotowanie i jakie nastręczało trudnoości.
Na kolejnych Spotkaniach Karpackich online w czwartek 27 sierpnia 2026 r. dr Weronika Grzesiak opowie nam o modernistycznej architekturze wschodniokarpackich uzdrowisk. Zapraszamy!

O wystawie „Gotyk w Karpatach”

17 lipca 2026 | Spotkania Karpackie

Niezależnie od trwających wakacji, niezmiennie w ostatni czwartek miesiąca zapraszamy na kolejne Spotkania Karpackie online, które odbędą się 30 lipca 2026 r. o godz. 19. Znów będzie to spotkanie – i takie lubimy najbardziej – o całych Karpatach. Tym razem w aspekcie sztuki. Tematem będzie głośna wystawa „Gotyk w Karpatach”, którą obejrzeć można jeszcze przez kilka dni w Muzeum Narodowym w Krakowie. Gościem będzie autor scenariusza wystawy i jej kurator dr Wojciech Marcinkowski.
Wystawa „Gotyk w Karpatach” jest pierwszą próbą łącznego przedstawienia sztuki schyłku średniowiecza we wszystkich krajach karpackich. Poprzez zestawienie około stu obrazów i rzeźb, przewiezionych z dziewięciu krajów, które uzupełnia wykonana specjalnie na potrzeby wystawy dokumentacja fotograficzna tego, co nieprzenośne (malowidła ścienne, rzeźba architektoniczna), wystawa pokazuje Karpaty jako obszar artystyczny, o utrzymanej ciągłości rozwoju, gdzie jedne dzieła sztuki dawały początek kolejnym. Po obu stronach gór działały bowiem te same warsztaty, obrazy i rzeźby przesyłane były w obu kierunkach, podobnie jak przenikały się tu tendencje w sztuce.
Rozpad powiązań kulturowych regionu Karpat spowodowała dokładnie pięć wieków temu inwazja osmańska, a potem, w wiekach XIX i XX niegdysiejszą wspólnotę zdominowała narracja historyczna prowadzona z pozycji narodowych. Jak piszą organizatorzy, wystawa „Gotyk w Karpatach” otwiera powtórnie perspektywę, którą chciałoby się określić – za Zbigniewem Herbertem – jako „poszukiwanie znaków utraconej wspólnoty”.
Wystawa została otwarta 10 kwietnia 2026 r. i czynna będzie tylko do 9 sierpnia 2026 r. O samej wystawie informowaliśmy jeszcze przed jej rozpoczęciem na naszym portalu, a przedstawiciele naszego Towarzystwa mieli też zaszczyt uczestniczyć w jej wernisażu. Pierwsze dni sierpnia to więc ostatni moment na stanięcie oko w oko ze średniowieczną sztuką całych Karpat. A jeżeli ktoś nie ma takiej możliwości, to nasze spotkanie będzie niepowtarzalną okazją, aby chociażby wirtualnie „Gotyk w Karpatach” odwiedzić i to w towarzystwie kuratora wystawy dr Wojciecha Marcinkowskiego. Czytaj dalej →

Nagranie ze Spotkań z Beskidem Małym

27 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie

Niniejszym – zgodnie z utartym zwyczajem – udostępniamy pod tym linkiem nagranie z ostatnich Spotkań karpackich onlin, na których dr Ewelina Mocior opowiadała niezwykle zajmująco o przyrodzie, historii i kulturze Beskidu Małego i jego najbliższego sąsiedztwa. Kto przegapił, teraz ma szansę gapiostwo naprawić.
A za miesiąc, oczywiście w czwartek, 30 lipca na Spotkaniach karpackich online dr Wojciech Marcinkowski z Muzeum Narodowego w Krakowie, kurator wystawy „Gotyk w Karpatach”, opowie o ekspozycji i o swoim „widzeniu” Karpat. To dodatkowa motywacja do odwiedzenia wystawy, która dostępna będzie tylko do 9 sierpnia. Zapraszamy!

„W górskim gnieździe” Beskidu Małego

18 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Zapraszamy na szóste w tym roku Spotkanie Karpackie online, które odbędą się jak zwykle w ostatni czwartek miesiąca tj. 25 czerwca o godz. 19. Naszym gościem będzie dr Ewelina Mocior, badaczka i autorka cenionych przewodników po nie zawsze oczywistych częściach Karpat, a szczególnie po ciągle niedocenianych karpackich pogórzach. W trakcie spotkania nasz gość opowie o przyrodzie, historii i kulturze Beskidu Małego. O tym, jak te zagadnienia są ze sobą powiązane, jak ślady dawnej gospodarki ludzkiej zapisały się krajobrazie tej części Beskidów Zachodnich, a także o tym, co wyróżnia Beskid Mały spośród innych pasm beskidzkich. Porozmawiamy również o rozwoju turystyki oraz o ochronie przyrody na tym terenie. Oprócz najważniejszych kwestii (dlaczego Beskid Mały jest akurat „mały”?), nie zabraknie różnych zaskakujących ciekawostek. Dla niezorientowanych w zagadnieniach regionalizacji: Beskid Mały sąsiaduje od zachodu z Beskidem Śląskim, od wschodu z Beskidem Makowskim, od południa z Kotliną Żywiecką i Beskidem Makowskim, a od północy z Pogórzem Śląskim i Pogórzem Wielickim. Najwyższym szczytem tego pasma jest Czupel (933 m n.p.m.).

Ewelina Mocior – doktor nauk o Ziemi, ekolog krajobrazu. Absolwentka geografii, ochrony środowiska oraz studiów magisterskich uzupełniających na kierunku biologia z geologią – ochrona przyrody. Zawodowo zajmuje się zagadnieniami relacji człowiek–środowisko. Autorka kilkunastu publikacji naukowych oraz kilku przewodników turystyczno-przyrodniczych, w tym przewodnika po Beskidzie Małym pt. „W górskim gnieździe”. Wielbicielka długich wędrówek nie tylko po Karpatach. Czytaj dalej →

Sam na sam z Krzysztofem Krzyżanowskim

2 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: , ,

Gdyby ktoś miał przypadkiem wolne trzy godziny, a w zeszły czwartek nie uczestniczył w Spotkaniach Karpackich online, to tu, pod tym linkiem ma wyjątkową szansę obejrzenia fascynującej opowieści Krzysztofa Krzyżanowskiego o jego sześćdziesięcioletnim przyglądaniu się okiem kamery najprzeróżniejszym karpackim okolicom. A gdyby jeszcze byłoby mu mało, to w środę 3 czerwca 2026 o godz. 18 w Auli Gminnego Ośrodka Kultury w Uściu Gorlickim odbędzie się pokaz filmów dokumentalnych Krzysztofa Krzyżanowskiego, a w dniach 5-6 czerwca w Galerii u Mamroszów (Ropki 6) i w Swystowym Sadzie (Ropki 10) odbędzie się Piknik Łemkowskiej Kultury „U Siebie”, a wszystko to z okazji jubileuszu 65-lecia TVP Kraków i jubileuszu 80. urodzin Krzysztofa Krzyżanowskiego.
Zaś na kolejnych Spotkaniach Karpackich online 25 czerwca dr Ewelina Mocior, autorka przewodników, opowie o Beskidzie Małym, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień ochrony krajobrazu, wartości kulturowych i historycznych tego obszaru.

60 lat z plecakiem i kamerą w Karpatach

23 maja 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: , , ,

Zapraszamy na Spotkania Karpackie online, które odbędą się jak zwykle w ostatni czwartek miesiąca, czyli 28 maja o godz. 19, a ich gościem będzie Krzysztof Krzyżanowski, operator filmowy, redaktor i publicysta, który przez całe swoje dorosłe życie, głównie z kamerą, przemierzył wzdłuż i wszerz Karpaty. Efektem są liczne reportaże i filmy dokumentalne o tematyce społecznej, historycznej i etnograficznej, poświęcone wielokulturowości oraz mniejszościom etnicznym. Okazja do spotkania jest szczególna, bowiem Krzysztof w tym roku świętuje swoje 80-te urodziny i mimo zaangażowania w realizację licznych projektów filmowych, znalazł czas żeby podzielić się z nami opowieściami o swoich karpackich wędrówkach. I o swoich zdjęciach, z których najstarsze pochodzą z końca lat pięćdziesiątych. A że Krzysztof jest urodzonym gawędziarzem, to opowieść będzie na pewno fascynująca. Kiedyś, gdy zapytano Krzysztofa, dlaczego on, mieszczuch od urodzenia, lubi robić filmy o Karpatach i ich kulturze, odpowiadając, wspomniał dwa lata spędzone w trudnych i biednych czasach przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych na Podhalu. Mieszkał wówczas w chacie z polepą zamiast podłogi, w góralskiej rodzinie ciężko pracującej od świtu do zmroku. Na zawsze zapamiętał rytm codziennej pracy, wspólne posiłki i modlitwy, zwyczaje i pieśni, pasterskie opowieści, zimowe wspólne sąsiedzkie zajęcia. Najważniejszą nauką, jaką wówczas odebrał było góralskie poczucie ślebody, dumy i godności. I to, obok wrodzonej miłości do – jak sam mówi – włóczenia się po górach, ukształtowało go na całe życie. Mając w ręku kamerę i mikrofon, postanowił zapisać obraz odchodzącego świata, ale i uchwycić dynamikę przemian. I tak powstało mnóstwo filmów i programów o górach i o ludziach gór. Co ważne, o ile na początku swojej drogi Krzysztof był przeświadczony, że tamten dawny świat skazany jest na zagładę, o tyle teraz uważa, że ten pesymizm był przedwczesny i nieuprawniony. Że mimo wszystko dalej bije, choć ciągle inne i w innym miejscu, żywe źródło ludowej kultury, że są ludzie, środowiska, zespoły, dla których autentyzm przeżywania wartości estetycznych, szukanie korzeni kultury są ciągle inspirujące. I dlatego w swojej pracy filmowej i reporterskiej nie ustaje. Czytaj dalej →