Ziemia Spiska profesorowi Tadeuszowi Trajdosowi

2 listopada 2026 | Wydarzenia | Na temat:

Zarząd Związku Polskiego Spisza oraz redakcja gazety „Na Spiszu” mają zaszczyt zaprosić na konferencję „Dziedzictwo Polskiego Spisza” oraz oficjalną premierę publikacji pt. „Ziemia Spiska wczoraj i dziś”. Księga zostanie ofiarowana profesorowi Tadeuszowi Mikołajowi Trajdosowi z okazji Jego 75. urodzin oraz na pamiątkę 50-lecia Jego pracy naukowej i społecznej na Spiszu. Wydarzenie odbędzie się 21 listopada 2026 roku na Zamku „Dunajec” w Niedzicy.

Program konferencji:
godz. 10 – otwarcie – Jakub Jamróz, Jan Budz;
godz. 10:15 – premiera publikacji „Ziemia Spiska wczoraj i dziś”, połączona z panelem dyskusyjnym współautorów;
godz. 11:30 – „Pół wieku badań dziejów Spisza” – prelekcja prof. Tadeusza Mikołaja Trajdosa podsumowująca Jego dorobek naukowy;
godz. 12 – Uroczyste uhonorowanie zasług Profesora:
– wręczenie dedykowanego egzemplarza publikacji;
– wręczenie Złotej Odznaki Honorowej Województwa Małopolskiego – Krzyża Małopolski;
godz. 12:30 – „…jak to od początku z naszym Spiszem było” – panel wspomnieniowy. Prowadzenie: Elżbieta Łukuś i Julian Kowalczyk;
godz. 14 – Uroczysty poczęstunek i spotkanie integracyjne.

Pograniczne historyczne i antropologiczne

1 listopada 2026 | Wydarzenia | Na temat:

Serdecznie zapraszamy w piątek 6 listopada o godz. 17 do Państwowego Muzeum Etnograficznego przy ul. Kredytowej 1 w Warszawie na spotkanie z autorami książek o pograniczach, ich pamięci i tożsamości. Punktem wyjścia do rozmowy będą dwie publikacje. Pierwsza pt. „Na zachód od Bugu. Dzienniki z pogranicza” autorstwa dr Julii Bujskich – dziennik terenowych doświadczeń etnograficznych kijowskiej antropolożki, próbującej od ponad dekady zrozumieć i opisać złożoność oraz wieloaspektowość polsko-ukraińskich relacji w Polsce. To reportaż antropologiczny, w podróż po pograniczach: od Podkarpacia i Lubelszczyzny po Pomorze. Druga pt. „Bieszczady. Okruchy minionego świata. Fotografie z lat 1976–2021” autorstwa Stanisława Krycińskiego – fotograficzny zapis ginącego świata wielokulturowych Bieszczadów, utrwalony przez wybitnego znawcę Polski południowo-wschodniej. Spotkanie poprowadzi dr Albert Jawłowski.

Rewitalizacja po łemkowsku

31 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Jeżeli ktoś przegapił ostatnie Spotkania Karpackie online, to klikając na ten link może swoje gapiostwo naprawić i obejrzeć niezwykle ciekawą opowieść prof. Oleny Duć-Fajfer o pracy nad dwutomowym Kontekstualnym słownikiem języka łemkowskiego, a także o problemach z jakimi muszą się mierzyć ci, którzy język łemkowski rewitalizują.
Tradycyjnie zapraszamy też na kolejne Spotkania Karpackie online, na których (Uwaga!) 19 listopada Janusz Krupa, wójt Gminy Lutowiska opowie o transgranicznym szlaku dawnych placówek straży granicznej.

Z prof. Oleną Duć-Fajfer o łemkowskim słowniku

19 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Zapraszamy na dziesiąte w 2026 r. Spotkania Karpackie online, które odbędą się w czwartek, 29 października o godz. 19. Naszą gościnią będzie prof. UJ dr hab. Olena Duć-Fajfer, a rozmowa będzie dotyczyła wydanego na początku 2026 r. dwutomowego Kontekstualnego słownika języka łemkowskiego. Pani profesor odpowiadała za redakcję zawartych w nim haseł oraz opracowanie naukowe dzieła, które jest pierwszą taką publikacją na świecie. Prace nad słownikiem trwały 11 lat. Ukazuje on słownictwo w jego naturalnym środowisku językowym – w obrębie związków wyrazowych i struktur składniowych. Każde hasło opatrzono opisem gramatycznym oraz przykładem z tekstów źródłowych. Podstawę źródłową słownika stanowi korpus tekstów łemkowskojęzycznych liczący 1891 pozycji, a także materiały audio z terenowych badań leksykologicznych oraz wywiady. Prace terenowe były ostatnią szansą na zarejestrowanie unikalnego słownictwa bezpośrednio od najstarszych, rodowitych mieszkańców Łemkowyny. Słownik jest dedykowany zarówno rodowitym Łemkom, jak i osobom uczącym się języka, stanowiąc cenne narzędzie wspierające żywotność oraz rewitalizację języka łemkowskiego. Czytaj dalej →

Waldemar Czechowski na ścieżkach Vincenza

16 października 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Gościem trzydziestego ósmego seminarium vincenzologicznego Zakładu Edytorstwa Instytutu Filologii Polskiej UWr był Waldemar Czechowski, twórca filmu dokumentalnego „Śladami Stanisława Vincenza”. Opowiedział o swojej wieloletniej fascynacji spuścizną Vincenza oraz o niezwykłych spotkaniach, jakie towarzyszyły pracy nad filmem, który – mimo upływu ponad ćwierćwiecza od premiery – pozostaje ważnym źródłem wiedzy o życiu i dziele autora „Połoniny”. Ważną część seminarium stanowiła prezentacja nagrania rozmowy z Czesławem Miłoszem, zarejestrowanego podczas prac nad filmem. Laureat Literackiej Nagrody Nobla wspomina swoje spotkania ze Stanisławem Vincenzem w La Combe, opowiada o jego wpływie na własną twórczość oraz myślenie o Europie, „małych ojczyznach”, emigracji i kulturze pogranicza, a także o relacji mistrz–uczeń. W nagraniach pojawiają się również refleksje dotyczące Huculszczyzny, tradycji greckiej, chasydyzmu, dziedzictwa Europy oraz inspiracji, które doprowadziły Miłosza do napisania „Doliny Issy”. Po projekcji odbyła się dyskusja poświęcona relacjom między Vincenzem a Miłoszem, aktualności Vincenzowego przesłania we współczesnym świecie oraz znaczeniu osobowości autora „Połoniny” jako przewodnika duchowego i intelektualnego kolejnych pokoleń czytelników. Nagranie z Seminarium dostępne jest pod tym linkiem.

Wpisany w Pieniny – ks. Walenty Gadowski

15 października 2026 | Wydarzenia | Na temat:

W najbliższą sobotę, 17 października 2026 r. o godz. 10, w Pawilonie Pienińskiego Parku Narodowego w Szczawnicy przy Drodze Pienińskiej rozpocznie się konferencja naukowa pt. „Wpisany w Pieniny” poświęcona księdzu Walentemu Gadowskiemu (1861–1956), twórcy Pienińskich Perci.
Ks. prof. Marian Zając wygłosi prelekcję pt. „Prowadzić, nie wyręczać. Strategia wychowawcza księdza Walentego Gadowskiego”. Ryszard Remiszewski opowie o twórcy ekstremalnych szlaków turystycznych w Tatrach i Pieninach. Zaplanowano także promocję książki Wojciecha Sali, poświęconej ks. Gadowskiemu. Natomiast o godz. 12 odsłonięta zostanie tablica pamiątkowa przy Drodze Pienińskiej.

Odpust, odpust i po odpuście

9 października 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Minęło parę dni i już z pewnym dystansem można spojrzeć na tegoroczny XXVII powojenny odpust w Łopience, który z pewnością można zaliczyć do wyjątkowo udanych. Tym bardziej, że poprzedni odbywał się jeszcze w trakcie trwającego remontu cerkwi z nieuporządkowanym jej otoczeniem i gliną lepiącą się do butów. Ten odbył się już z pięknie prezentującą się odmalowaną cerkwią i rabatkami kwiatów przed wejściem. O tym, że się wyjątkowo udał nie zdecydowała liczba przybyłych księży – choć w tym roku było ich czternastu, w tym aż dwóch biskupów: Piotr Przyborek sufragan diecezji gdańskiej i Leon Mały sufragan diecezji Lwowskiej. Także nie to, że przybyło prawie dwa tysiące pielgrzymów i turystów, a piesza pielgrzymka z Górzanki prowadzona przez księdza Piotra Bartnika liczyła około 420 pielgrzymów. Także wspaniała pogoda, słońce i prawdziwie letnia temperatura, chociaż na pewno przełożyły się na liczbę uczestników, którzy przybyli z całej Polski: z Mazowsza, Wielkopolski, Pomorza, Śląska i Podkarpacia nie były decydujące. Tak samo jak koncert Agaty Rymarowicz i Pawła Lewandowskiego, który był dodatkową atrakcją. Tak naprawdę o wyjątkowości tegorocznego odpustu zdecydowała suma tych wszystkich czynników, a przede wszystkim wyjątkowa atmosfera, modlitewne skupienie i osobiste traktowanie uczestnictwa w odpuście. Czytaj dalej →

Zapis opowieści o jaskiniach Beskidu Niskiego

9 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Nie wiem jak to się stało, ale do tej pory nie zamieściliśmy jeszcze zapisu z wrześniowych Spotkań Karpackich online, na których geomorfolog i grotołaz, Rafał Suski opowiadał o jaskiniach Beskidu Niskiego. Nie mamy nic na swoje usprawiedliwienie, może poza tym, że dostępny jest on także, jak zwykle zresztą, na naszym profilu na YouYube. Ale żeby tradycji stało się zadość, niniejszym tu zamieszczamy link do zapisu.
A przy okazji zapraszamy oczywiście na Spotkania Karpackie online w czwartek 29 października. Ich gościem będzie prof. Ołena Duć-Fajfer, a tematem niedawno wydany dwutomowy „Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego”.

Wokół Mokryna u źródeł Czarnego Czeremoszu

4 października 2026 | Wydarzenia | Na temat: , ,

Pożegnanie lata to dobry moment na wspomnienie ostatniego, tradycyjnego wyjazdu Towarzystwa Karpackiego w Karpaty Ukraińskie. W tym roku nazwaliśmy wyprawę „Bystrzec Mokryński” – bo centralnym punktem wokół którego przebiegał szlak naszej wędrówki był Mokrynów Kamień. A dlaczego „Bystrzec”? – bo metą naszych wyjazdów jest zawsze Vincezowski Krzyż w Bystrzcu. Czytaj dalej →

Konfederacja Barska a milicja radziwiłłowska

4 października 2026 | Nowości wydawnicze

To już trzecia książka Macieja Śliwy o Konfederacji Barskiej w karpackim kontekście. Pierwsze były artykuły tego autora w Almanachu Karpackim „Płaj” poświęcone karpackim śladom Panów Barskich. W 2029 r. ukazała się pierwsza jego książka pt. „Konfederacja Barska, od Spiszu po Bieszczady”, trzy lata później druga pt. „Konfederacja Barska na Podkarpaciu”, teraz mamy trzecią, zatytułowaną „Konfederacja Barska a milicja radziwiłłowska”. Liczy ona ponad 400 stron i w oparciu głównie o korespondencję wojewody wileńskiego Karola Radziwiłła „Panie kochanku” z dowódcami konfederackich oddziałów m.in. Pułaskim, Miączyńskim,  Bierzyńskim i dowódcą milicji Antonim Szycem omawia udział milicji radziwiłłowskiej w działaniach konfederatów ze szczególnym uwzględnieniem Karpat i Podkarpacia. Zapraszamy do lektury.