Zmarzlok. Szlakiem Żelaznej Brygady

Jan Jachymiak służył jako szeregowy żołnierz w 5 kompanii, 2 batalionu 3 Pułku Piechoty II Brygady Legionów Polskich, pod komendą Józefa Hallera – książeczka wojskowa nr 1217. Przeszedł kampanię karpacką, bukowińską, besarabską i wołyńską. Był żołnierzem w latach 1914-1916, a potem rosyjskim jeńcem wojennym w latach 1916-1918. Dzieje Zmarzloka, bo pod takim przydomkiem był znany w swoim rodzinnym Czarnym Dunajcu, opowiada Grzegorz Jachymiak, autor książki poświęconej odnalezionej pamięci swojego dziadka.
Grzegorz Jachymiak, Zmarzlok. Szlakiem Żelaznej Brygady, Kampania Karpacka, Bukowińska, Besarabska i Wołyńska. Kraków, Księgarnia Akademicka, 2024, stron 141

Pamięci Urszuli Janickiej-Krzywdy

Babiogórskie Centrum Kultury zaprasza serdecznie na koncert poświęcony pamięci swojej patronki, Urszuli Janickiej-Krzywdy, etnografki i folklorystki, wybitnej znawczyni kultury ludowej Karpat, zasłużonej dla regionu babiogórskiego. Koncert, który odbędzie się 24 stycznia 2026 roku w Zawoi w Sali widowiskowej Centrum, rozpocznie się o godzinie 18, a wypełnią go piosenki i pastorałki z repertuaru „Skaldów” oraz autorskie utwory członków zespołu Rock Band & Marcin Leśkiewicz.

Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich

W Muzeum Etnograficznym w Warszawie od 17 stycznia do 30 czerwca 2026 roku można będzie oglądać wystawę zatytułowaną „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. Będzie to pierwsza w historii tak szeroka prezentacja dorobku artystycznego tej karpackiej społeczności. Obejmie twórców uznanych, takich jak Andy Warhol, Epifaniusz Drowniak (Nikifor) czy Jerzy Nowosielski oraz artystki i artystów funkcjonujących dotąd poza głównym nurtem. Wystawa ma przywrócić twórczości artystów z kręgu kultury łemkowsko-rusnackiej sztuce europejskiej. Pokazać, że sztuka Łemków/Rusinów Karpackich nie jest folklorystyczną ciekawostką, lecz żywą, autonomiczną i wielowymiarową częścią kultury – zdolną do prowadzenia dialogu zarówno z duchowym dziedzictwem Karpat, jak i ze współczesną estetyką. Ekspozycja obejmie szerokie geograficzne spektrum – od Polski, Słowacji, Węgier i Serbii, przez Czechy, Rumunię, Ukrainę i Chorwację, po diasporę w Stanach Zjednoczonych. W tym świetle słowa Andy’ego Warhola I’m from nowhere nabierają nowego sensu: mówią o tożsamości, która potrafi trwać ponad granicami i zmieniającymi się miejscami. Kuratorem wystawy jest dr Michał Szymko.

Nowy Rok w Łopience

Kustosz łopieński Zbyszek Kaszuba w imieniu Towarzystwa Karpackiego, oraz swoim własnym zaprasza serdecznie wszystkich sympatyków Łopienki, a także tych wszystkich, którym zima bieszczadzka nie straszna, na Mszę Noworoczną, która zostanie odprawiona w czwartek 1 stycznia 2026 r. jak zwykle o godzinie 15.
Także już w styczniu Nowego Roku zapraszamy do łopieńskiej cerkwi na tradycyjne kolędowania, które w tym roku będą dwa – jedno ze starymi kolędami w wersji oryginalnej, a drugie z różnorodnymi, tak jak to było dotychczas. Szczegóły podamy wkrótce na naszym portalu.

Zapis spotkania z Kazimierzem Nózką

Z niewielkim tylko opóźnieniem wynikającym ze świątecznych wyjazdów zamieszczamy pod tym linkiem nagranie z  ostatnich w tym roku Spotkań karpackich online, na których Kazimierz Nóżka, jeden z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce leśników opowiadał o swojej wieloletniej pracy w bieszczadzkich lasach. Jeśli ktoś jeszcze nie oglądał na YouTubie, to teraz ma okazję do nadrobienia zaległości. Nie wolno przegapić!
A na następnych Spotkaniach karpackich oline będzie po raz kolejny o przejściu „Łuku Karpat”. Zapraszamy serdecznie już w styczniu.

A życzenia jak zwykle karpackie

Pod karpacką choinkę – e-Płaj

Czwarty i zapewne ostatni artykuł w tegorocznym e-Płaju oddajemy nie tyle może do rąk, co do oczu czytelników tuż przed samą gwiazdką, a zatem pod choinkę. Jest w nim o najstarszych znanych fotografiach Hucułów wykonanych w 1866 roku na organizowaną w Moskwie wystawę etnograficzną. Można się z niego dowiedzieć o okolicznościach ich powstania i o tym, dlaczego do dziś pozostają anonimowe, choć ustalenie ich autorstwa jest przecież – przy odrobinie starań – możliwe. Jest w nim także o tym, że najstarsze fotografie Łemków, Bojków i Hucułów z obydwu stron Karpat, zawdzięczamy – o zgrozo – zorganizowanej pod carskim patronatem wystawie etnograficznej w Moskwie. Nie ma co ukrywać, że miała on manifestować całemu światu słowińską jedność – oczywiście pod berłem carów i na zasadach pisanych w Moskwie. Słowiańskiego „miru” na rosyjską modłę na szczęście nie ma, ale piękne fotografie zostały i pokazują karpackich górali z połowy XIX w.

O uroczystościach vincenzowskich w Słobodzie

Kontynuując relację z naszego pobytu na Ukrainie, przenosimy się do Słobody (Rungurskiej), gdzie w sobotę 29 listopada 2025 r., w przeddzień 137. rocznicy urodzin Stanisława Vincenza, odbyły się „Listopadowe Vincenziwski Czytannija”. Głównym organizatorem była społeczność Słobody, a w szczególności Biblioteka im. Stanisława Vincenza, a swój udział miały też inne organizacje. Jednak nie mogły by się one odbyć bez zaangażowania dwu osób: Luby Motryniec (dyrektor Biblioteki) oraz Aleksandra Stepanenki (ze Stowarzyszenia „Zelenyj Swit” i Towarzystwa Karpackiego). Do Słobody udało się dotrzeć sporej grupie z Polski – siedem osób z Towarzystwa Karpackiego i pięć związanych z Pracownią Badań nad Spuścizną Stanisława Vincenza Uniwersytetu Wrocławskiego z Janem A. Choroszym na czele. Przyjechała również grupa studentów-filologów z Uniwersytetu Karpackiego im. Wasyla Stefanyka w Iwano Frankiwsku pod opieką doc. Tamary Tkaczuk. Głównym celem spotkania były rozmowy o życiu, twórczej drodze i intelektualnym środowisku „Homera Huculszczyzny”, rytuał czytania na głos utworów Vincenza zarówno po ukraińsku jak i po polsku, oraz występy ludowych zespołów artystycznych. Z naszego wkładu wspomnieć należy:

– Referat Aleksandra Stepanenki na temat szlaku ucieczki Stanisława Vincenza wraz z rodziną z Bystreca na Węgry w nocy 29/30 kwietnia 1940 r., oparty o artykuł śp. Andrzeja Ruszczaka, opublikowanyo w Almanachu Karpackim „Płaj”. Referat był też okazją do opowieści o Andrzeju – osobie zasłużonej dla badań vincenzologicznych na Huculszczyźnie. Czytaj dalej

Pięć dekad w bieszczadzkich lasach

Zapraszamy na dwunaste w 2025 r. Spotkania karpackie online, które odbędą się 18 grudnia, jak zwykle o godz. 19. Ich gościem będzie Kazimierz Nóżka, jeden z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce leśników.
W lipcu ubiegłego roku portal internetowy Lasów Państwowych poinformował, że: leśniczy Kazek w poniedziałek nie będzie musiał rano schodzić do kancelarii. Będzie mógł dłużej pospać. A kiedy już się wyśpi, wypije ulubioną czarną kawę, oczywiście fusiastą i nieśpiesznym krokiem pójdzie się przejść po lasach, których doglądał będąc leśniczym w Nadleśnictwie Baligród przez ostatnie 40 lat. Nie dlatego, że musi. Dlatego, że lubi…
Nie, nie – nic strasznego się nie stało. Po prostu leśniczy Kazek przeszedł właśnie na zasłużoną emeryturę. A związek Kazimierza z lasem i Bieszczadami trwa już ponad 50 lat. Przez większość tego czasu była to ciężka praca leśnika, nieraz w chłodzie, bieszczadzkim błocie, czy w zasypanych śniegiem po kalenice i odciętych od świata leśnych chatkach czy gajówkach. Nasz gość opowie właśnie o tych czasach, o Bieszczadach i ludziach którzy tworzyli ich legendę, ale także o współczesności pracy leśnika i nieuchronnym końcu tamtego świata.
Nasz Gość urodził się i wychował w Bieszczadach. Jego ojciec, leśniczy, zaszczepił w nim miłość do lasu, co wpłynęło na jego wybór drogi życiowej. Po ukończeniu Technikum Leśnego w Lesku rozpoczął pracę w Nadleśnictwie Stuposiany. Po trzech latach przeniósł się do Nadleśnictwa Baligród, gdzie pełnił funkcję leśniczego Leśnictwa Polanki, służbowo, ale też prywatnie doglądając Łopienki. Niespodziewanym rozdziałem  w życiu Kazka stała się działalność w socialmediach, dzięki której zdobył ogromną popularność. Czytaj dalej

O uroczystościach vincenzowskich we Lwowie

Minął już tydzień od powrotu członków naszego Towarzystwa z Ukrainy, najwyższa więc pora, aby zdać krótką relację z wydarzeń vincenzowskich we Lwowie 28 i w Słobodzie 29 listopada 2025 r.
We Lwowie, w gmachu Centrum Szeptyckiego Ukraińskiego Uniwersytu Katolickiego, odbyło ósme Międzynarodowe Forum Europy Środkowej i Wschodniej „Via Carpatia”. Reprezentowane były na nim licznie środowiska naukowe i polityczne zarówno ukraińskie, jak i polskie. Organizatorem wydarzenia było Ogólnoukraińskie Forum Demokratyczne na czele z deputowanym do Rady Najwyższej Ukrainy Mykołą Kniażyckim. Forum tradycyjnie połączone jest z uroczystością wręczenia Nagrody Vincenzowskiej „za szerzenie idei humanizmu i wkład w rozwój regionów”. Tegoroczną laureatką nagrody została profesor Ola Hnatiuk, o czym na karpaccy.pl już z radością informowaliśmy. Gościem honorowym Forum był dr hab. Jan A. Choroszy profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, twórca interdyscyplinarnej Pracowni Badań nad Spuścizną Stanisława Vincenza, a także delegat Towarzystwa Karpackiego na to wydarzenie. Poniżej udostępniamy jego wystąpienie łączące ważne wątki „vincenzologiczne”  i karpackie. Konferencja była także okazją do wręczenia Mykole Kniażyckiemu odznaki członkowskiej Towarzystwa Karpackiego.

Mykoła Knażycki jest publicystą, deputatem do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczącym Komisji ds. Kultury i Duchowości, współprzewodniczącym Grupy Parlamentarnej ds. Kontaktów Międzyparlamentarnych z Rzecząpospolitą Polską, przewodniczącym Komisji Parlamentarnej Stowarzyszenia między Ukrainą i UE. Autor i animator inicjatyw upamiętniających postać i dzieło Stanisława Vincenza na Ukrainie. Nasza współpraca trwa już wiele lat, począwszy konferencji „Vincez. Dialog – Karpaty – Europa Środkowa” w 2018 r., konferencji „Stanisław Vincez – Czarnohora. Miejsce i nie-miejsce” w 2021 r., skończywszy na pracach przy wzniesieniu odnowionego krzyża vicenzowskiego w Bystrzcu. Czytaj dalej