O modernistycznej architekturze wschodniokarpackich uzdrowisk w opowieści dr Weroniki Grzesiak

20 sierpnia 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Ciągle jeszcze wakacyjnie, ale niezmiennie w ostatni czwartek miesiąca, zapraszamy na kolejne Spotkanie Karpackie online, które odbędzie 27 sierpnia 2026 r. o godz. 19. Tym razem naszym gościem będzie historyk sztuki, dr Weronika Grzesiak, która opowie o nie zawsze dostrzeganej i docenianej modernistycznej architekturze wschodniokarpackich terenów międzywojennej Polski.

Opowieść obejmie uzdrowiska mieszczące się w obrębie dwóch ówczesnych województw – lwowskiego i stanisławowskiego. Odwiedzimy kurorty mineralne (m.in. Truskawiec i Morszyn) i tzw. klimatyczne (Jaremcze, Worochta i in.). Porozmawiamy o wyjątkowych cechach tego typu miejsc leczenia i wypoczynku oraz ich podobieństwach i różnicach względem siebie i innych ośrodków. Spróbujemy określić specyfikę uzdrowisk wschodniokarpackich, a przede wszystkim unikatowość ich architektury.

W okresie międzwojennym południowo-wschodni kraniec państwa polskiego był obszarem stosunkowo licznych inwestycji turystycznych, które prowadzone były z inicjatywy zarówno prywatnej jaki i państwowej. Karpackie uzdrowiska i letniska otrzymywały wówczas interesującą oprawę architektoniczną. Popularne od przełomu wieków różne odmiany stylów wypracowanych w oparciu o ludowe budownictwo regionów górskich (szwajcarski, zakopiański, huculski, karpacki), a także bardziej uniwersalny dla całego terytorium Polski styl dworkowy – w latach trzydziestych XX wieku zaczęły ustępować międzynarodowym formom nowoczesnego nurtu modernistycznego.

Nasze spotkanie będzie okazją przyjrzeć się, jak stosowanie tradycyjnej, lokalnej formy w budownictwie spierało się z nowymi tendencjami oraz jak poszukiwano kompromisowych dróg w kształtowaniu architektonicznego oblicza uzdrowisk.

Na koniec dr Weronika Grzesiak opowie o współczesnym stanie przedwojennej spuścizny, także w aspekcie działań konserwatorskich.

Weronika Grzesiak – absolwentka historii sztuki i slawistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, dr nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Historii Sztuki UJ. Związana z Międzynarodowym Instytutem Badań nad Sztuką IRSA, członkini zarządu Fundacji Wspierania Kultury IRSA. Stypendystka Fundacji Lanckorońskich z Brzezia (2025). Współkuratorka wystawy stałej Przekroje. Galeria Architektury Polskiej XX i XXI wieku w Muzeum Narodowym w Krakowie (2021). Autorka książki Modernistyczna architektura wschodniokarpackich uzdrowisk: dawne województwa lwowskie i stanisławowskie (2025).

Wybrane publikacje: Uniwersyteckie domy profesorów UJ, National Contexts at the Galician General Provincial Exhibition (Lviv 1894), Architects Zygmunt Sperber and Ryszard Hermelin: Lviv and Truskavets Projects, Zachariewicz von Lwigród Julian Oktawian, [w:] Österreichisches biographisches Lexikon 1815–1950, Stan higieny i zdrowia ludności wiejskiej południowych powiatów województwa stanisławowskiego pod koniec lat 30. XX wieku na podstawie sprawozdań instruktorek kursu gospodarstwa domowego.

–

Spotkania Karpackie online odbywają się na platformie Zoom w trybie webinarium z równoległą transmisją na kanale YouTube Towarzystwa Karpackiego, a nagrania z nich udostępnione będą także na portalu karpaccy.pl.

Osoby pragnące aktywnie uczestniczyć w webinarium (możliwość uczestniczenia w dyskusji) prosimy o przesłanie zgłoszenia na adres: radatk2017@gmail.com do dnia 26.08.2026 r. Zaproszenie z linkiem do zalogowania prześlemy na podane adresy mailowe.

Aby uczestniczyć w spotkaniu jedynie w charakterze widza wystarczy włączyć na YouTube kanał Towarzystwa Karpackiego (w wyszukiwarce YouTube wystarczy wpisać: „Towarzystwo Karpackie”).

Uwaga! widzowie transmisji na YouTube, również mogą zadawać pytania i dzielić się swoimi refleksjami – wysyłając w trakcie trwania Spotkania SMS na nr tel. 516167826.

Osoby zainteresowane regularnym otrzymywaniem informacji o Spotkaniach Karpackich proszone są o przesłanie zgłoszenia na adres: radatk2017@gmail.com z następującą adnotacją „Zaproszenia na Spotkania TK. Wyrażam zgodę na wykorzystywanie mojego adresu e-mail tylko przez Towarzystwo Karpackie do wzajemnych kontaktów.”

Modlitewne czuwanie w Łopience

10 sierpnia 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Kustosz łopieńskiego sanktuarium Zbyszek Kaszuba, tradycyjnie przed świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, zaprasza serdecznie do Łopienki na czuwanie modlitewne w piątek 14 sierpnia 2026 r. o godz. 18.
Głównym punktem czuwania będzie nabożeństwo ekumeniczne z udziałem księży rzymskokatolickich, greckokatolickich, prawosławnych i polskokatolickich.
W programie czuwania przewidziano także Akatyst, nieszpory, Różaniec, Apel Jasnogórski.

Koralowe „Prace Pienińskie”

5 sierpnia 2026 | Nowości wydawnicze, Periodyki | Na temat:

Proszę Państwa oto gorąca premiera! Właśnie na moje biurko trafiły koralowe, trzydzieste piąte Prace Pienińskie, popularnonaukowy rocznik Pienińskiego Ośrodka Historii Turystyki Górskiej w Szczawnicy, wydawany przez Oddział Pieniński PTTK w Szczawnicy i Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich. Popularnonaukowy, ale przede wszystkim krajoznawczy – bo ten atrybut najlepiej ten rocznik określa. Krajoznawczy i to w najpełniejszym tego słowa rozumieniu. Tak jak wszystkie jego ostatnie tomy liczy grubo ponad czterysta stron i zawiera mnóstwo niezwykle ciekawych i wartościowych artykułów, rozpraw, przyczynków i recenzji. Tom rozpoczyna okolicznościowy tekst Bogusława Waksmundzkiego o dokonanej dokładnie sto lat temu restytucji parafii pw. św. Marcina w Grywałdzie. Ale już jako drugi zamieszczony jest mój artykuł zatytułowany „O Franciszku Wyspiańskim, pierwszym fotografie Pienin”. Polecam go, może trochę nieskromnie, bo jak sądzę udało mi się w nim nie tylko rozwiązać zagadkę najstarszych pienińskich fotografii, ale także wyprostować wiele mylnych informacji związanych z osoba ich autora. Spośród pozostałych czternastu rozpraw i artykułów na szczególne polecenie zasługuje tekst prof. Ludwika Freya zatytułowany „Jak bracia Czesi pienińskiego mniszka wyonacyli, czyli rzecz o osobliwościach flory Pienin”. Godna podziwu erudycja i wiedza profesora Freya, odzwierciedla się w nim w pełni, a smutek z powodu najnowszych ustaleń o odebraniu mniszkowi pienińskiemu endemiczności – jest naprawdę autentyczny. Ale warto zwrócić uwagę na wstęp, którym autor opatrzył swoje florystyczne rozważania. Składa w nim z okazji koralowej rocznicy Prac Pienińskich piękne podziękowanie ich redaktorowi Ryszardowi M. Remiszewskiemu, porównując go do… endemitu! Nic dodać, nic ująć! W krajobrazie periodyków krajoznawczych Rysiek to wyjątkowy endemit, wart starannej ochrony. Tym bardziej, że nie tylko wydaje, ale i pisze. Kilkadziesiąt stron dalej znajdujemy bardzo ciekawy artykuł redaktora Remiszewskiego o Ludwiku Zejsznerze, a także kilkanaście komunikatów, przyczynków krajoznawczych i recenzji. Na koniec oczywiście zapraszam do lektury koralowych Prac Pienińskich, bo wszystkiego co w nich ciekawe, w tak krótkim komunikacie oczywiście opisać się nie da.

Nagranie ze spotkania z Gotykiem w Karpatach

2 sierpnia 2026 | Spotkania Karpackie

Jak zwykle, a więc oczywiście i tym razem zamieszczamy pod tym linkiem nagranie z ostatnich Spotkań Karpackich online, na których dr Wojciech Marcinkowski, autor scenariusza i kurator wystawy „Gotyk w Karpatach” prezentowanej w Muzeum Narodowym w Krakowie, opowiadał o jej powstaniu, o tym co na niej można zobaczyć, a także o jej przesłaniu. Wszyscy ci co już ją widzieli, a także ci co jej nie widzieli (do finisażu zostało zaledwie kilka dni), mają wyjątkową okazję dowiedzieć się o wielu kwestiach gołym okiem na wystawie nie widocznych, a przede wszystkim o tym ile lat trwało jej przygotowanie i jakie nastręczało trudnoości.
Na kolejnych Spotkaniach Karpackich online w czwartek 27 sierpnia 2026 r. dr Weronika Grzesiak opowie nam o modernistycznej architekturze wschodniokarpackich uzdrowisk. Zapraszamy!

Huculi w olchowieckim sypańcu

1 sierpnia 2026 | Wydarzenia | Na temat: , ,

Jakieś czternaście lat temu śp. Tadeusz Kiełbasiński postanowił wyeksponować swoje niebagatelne zbiory huculianów w stojącym obok jego muzealnej chyży sypańcu. Razem z moją żoną mieliśmy wtedy szczególną okazję uczestniczyć w nieformalnym i bardzo kameralnym otwarciu tej ekspozycji. Później kiedy Tadeusz się poważnie rozchorował, o tym maleńkim huculskim muzeum obok łemkowskiej chyży trochę zapomniano. Dziś syn Tadeusza, Grzegorz Kiełbasiński, opiekujący się obecnie muzealną chyżą w Olchowcu przysłał mi fotografie, które ucieszyły moje serce, bowiem jak z nich wynika, huculskie muzeum w Olchowcu odzyskało blask i zebrane w nim huculiana zostały udostępnione publiczności. Sypaniec został w środku pięknie wyremontowany, ściany elegancko pobielone, a zbierane prze lata przez Tadeusza huculskie artefakty prezentują się naprawdę wspaniale. Czytaj dalej →

Opoka dziedzictwa kulturowego Łemków!

31 lipca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Z niewielkim tylko opóźnieniem zamieszczamy na naszym portalu wspaniałą wiadomość. Decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłoszoną 30 lipca 2026 r. , Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego wzbogaciła się o 4 kolejne elementy, a wśród nich język łemkowski jako nośnik dziedzictwa kulturowego Łemków.
To decyzja wiekopomna! Dająca doskonałe wsparcie dla dziesiątków łemkowskich działacz, którzy od wielu już lat, nie oglądając się na trudności, na co dzień wkładają ogromny wysiłek w ocalenie tego języka i zaszczepienie miłości do niego wśród młodego pokolenia. Mamy nadzieję, że nie ustaniecie w swoich wysiłkach, a ta decyzja MKiDN będzie dla Was wparciem.
Wszak bez Was była by ona tylko pustym frazesem!

A oto uzasadnienie tej decyzji zamieszczone na stronie MKiDN:
Język łemkowski od wieków stanowi podstawowy nośnik kultury, pamięci i tożsamości Łemków. Przekazywany w rodzinach poprzez rozmowy, pieśni, modlitwy i opowieści, zachowuje wiedzę o tradycjach, historii oraz życiu wspólnoty. Mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, dziś jest obecny w edukacji, kulturze, mediach i działalności artystycznej. Ochrona języka oznacza jednocześnie zachowanie bogatego dziedzictwa kulturowego Łemków.

Zapraszamy do Michałowa na 46. Łemkowską Watrę na Obczyźnie

29 lipca 2026 | Wydarzenia | Na temat:

Miło nam poinformować, iż w dniach 31.07-1.08.2026 r., jak zwykle w Michałowie, odbędzie się kolejna, już 46. Łemkowska Watra w Michałowie / Лемківска Ватра в Михалові. Jest to bodajże najstarszy festiwal kultury łemkowskiej w Polsce, organizowany od 1979 roku w Michałowie (gmina Chocianów, Dolny Śląsk). Od 1990 roku organizatorem wydarzenia jest Stowarzyszenie Łemków. Jest to niezmiennie jedno z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń promujących kulturę, tradycję i tożsamość Łemków.

Tegoroczny Festiwal oferuje bogaty program artystyczny na scenie oraz liczne wydarzenia towarzyszące, takie jak warsztaty, spotkania, panele dyskusyjne, wystawy i premiery.

I tak, w piątek wieczorem (i w nocy) na głównej scenie wystąpią zespoły: Kyczera, Lastiwoczka, Zoria Hudacy, Re-Karpaty, Verbunk i Burian, zaś w sobotę po południu w bloku dziecięcym Kyczerka, Lastiwczata i Lem-Smyky, zaś wieczorem: Lastiwoczka, Kyczera, Kapela Samo Południe, Hrajte!, Wodohraj i Lemkus.

W „Namiocie Dyskusji” w piątek uczestniczyć będzie można w spotkaniach poświęconych m.in. : współczesnemu głosowi młodego pokolenia Łemków (z udziałem twórczyń Łemkowskiej Opery „Hołos” Darią Kuziak i Oksaną Terefenko-Horoszczak) oraz najnowszym publikacjom: „Thalerhof. Obóz internowanych Rusinów” (z udziałem jednego z autorów Damiana Nowaka), „Preselyly nas musowo. Listy Łemków z lat 1947-1948″ (z udziałem autora Jerzego Starzyńskiego).

W sobotę zaś dyskusje dotyczyć będą: matur z języka łemkowskiego (z udziałem maturzystów z poprzednich lat), tłumaczeniom i nauce języka łemkowskiego online (z udziałem Oksany Graban-Lichtańskiej), dialogowi pokoleń w Stowarzyszeniu Łemków (goście: Andrzej Kopcza, prof. Olena Duć-Fajfer, Eugeniusz Habura, Bohdan Kopcza, Seweryn Kosowski ) oraz Słownikowi Kontekstualnemu Języka Łemkowskiego (goście prof. Olena Duć-Fajfer, prof. Paweł Małecki, Natalia Małecka-Nowak, dr Marta Wartal, Seweryn Kosowski).

Dodatkowymi atrakcjami będą w piątek: warsztaty kulinarne z Anną Kajfasz i warsztaty pasiecznictwa z Andrzejem Przybyło, zaś w sobotę: watriane śniadanie, kąpiele leśne warsztaty taneczne z Jerzym Starzyńskim oraz tajemnicze Randki ze swaszkamy Małgorzatą Cichoń i Katarzyną Demaj.

Watrze towarzyszyć będzie „Strefa dzieci” z ciekawymi warsztatami oraz „Strefa sportu”.

Zapraszamy do zapoznania się z pełnymi informacjami na https://www.facebook.com/WatraMichalow.

W imieniu Towarzystwa Karpackiego serdecznie zapraszamy do Michałowa! Już ne możeme sia doczekaty! A może niektórych należy zaprosić – za organizatorami – po łemkowsku: Не глядай любови в інтернеті – найд єй на Ватрі в Михалові!

Leszek Rymarowicz – Prezes Towarzystwa Karpackiego

„Od Rusal do Jana”

20 lipca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej (Музей Лемківской Культуры) w sobotę i niedzielę, 25 i 26 lipca 2026 r. zaprasza na kolejną odsłonę Muzealnego Święta Kultury i Tradycji Łemkowskich „Od Rusal do Jana”. W sobotnie popołudnie od godz. 16 organizatorzy zapraszają do zwiedzania Muzeum, a także na promocje książek, wykłady i prelekcje, a od godz. 18 na muzyczne koncerty.
W niedzielę po nabożeństwie w cerkwi pw. św. Mikołaja o godz. 11 i po uroczystym otwarciu Święta także przewidziano wiele atrakcji, pokazy rękodzieła i rzemiosła ludowego, konkursy i oczywiście koncerty wielu zespołów muzycznych z Polski i Słowacji, w tym między innymi „Hudacy”, „Osławiany”, „Kalina” i „Karpatia”, „Makovica” i „Fogaš”.

O wystawie „Gotyk w Karpatach”

17 lipca 2026 | Spotkania Karpackie

Niezależnie od trwających wakacji, niezmiennie w ostatni czwartek miesiąca zapraszamy na kolejne Spotkania Karpackie online, które odbędą się 30 lipca 2026 r. o godz. 19. Znów będzie to spotkanie – i takie lubimy najbardziej – o całych Karpatach. Tym razem w aspekcie sztuki. Tematem będzie głośna wystawa „Gotyk w Karpatach”, którą obejrzeć można jeszcze przez kilka dni w Muzeum Narodowym w Krakowie. Gościem będzie autor scenariusza wystawy i jej kurator dr Wojciech Marcinkowski.
Wystawa „Gotyk w Karpatach” jest pierwszą próbą łącznego przedstawienia sztuki schyłku średniowiecza we wszystkich krajach karpackich. Poprzez zestawienie około stu obrazów i rzeźb, przewiezionych z dziewięciu krajów, które uzupełnia wykonana specjalnie na potrzeby wystawy dokumentacja fotograficzna tego, co nieprzenośne (malowidła ścienne, rzeźba architektoniczna), wystawa pokazuje Karpaty jako obszar artystyczny, o utrzymanej ciągłości rozwoju, gdzie jedne dzieła sztuki dawały początek kolejnym. Po obu stronach gór działały bowiem te same warsztaty, obrazy i rzeźby przesyłane były w obu kierunkach, podobnie jak przenikały się tu tendencje w sztuce.
Rozpad powiązań kulturowych regionu Karpat spowodowała dokładnie pięć wieków temu inwazja osmańska, a potem, w wiekach XIX i XX niegdysiejszą wspólnotę zdominowała narracja historyczna prowadzona z pozycji narodowych. Jak piszą organizatorzy, wystawa „Gotyk w Karpatach” otwiera powtórnie perspektywę, którą chciałoby się określić – za Zbigniewem Herbertem – jako „poszukiwanie znaków utraconej wspólnoty”.
Wystawa została otwarta 10 kwietnia 2026 r. i czynna będzie tylko do 9 sierpnia 2026 r. O samej wystawie informowaliśmy jeszcze przed jej rozpoczęciem na naszym portalu, a przedstawiciele naszego Towarzystwa mieli też zaszczyt uczestniczyć w jej wernisażu. Pierwsze dni sierpnia to więc ostatni moment na stanięcie oko w oko ze średniowieczną sztuką całych Karpat. A jeżeli ktoś nie ma takiej możliwości, to nasze spotkanie będzie niepowtarzalną okazją, aby chociażby wirtualnie „Gotyk w Karpatach” odwiedzić i to w towarzystwie kuratora wystawy dr Wojciecha Marcinkowskiego. Czytaj dalej →

Wyspiański w Rymanowie

9 lipca 2026 | Nowości wydawnicze | Na temat:

Książka przeznaczona jest dla miłośników Karpat Polskich i wielbicieli twórczości Stanisława Wyspiańskiego. Jej tematem są dwa pobyty Artysty na leczeniu w Rymanowie. Ukazała się w wydawnictwie niszowym, nie trafi więc do wszystkich większych księgarń w Polsce. Ale jest do nabycia w internetowym sklepie wydawnictw Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie i w internetowym sklepie Uzdrowiska Rymanów – które, nawiasem mówiąc, właśnie obchodzi stupięćdziesięciolecie istnienia. Wolno więc przypuszczać, że książka dotrze do zainteresowanych.
Wielu czytelników po nią sięgnie, gdy przeczyta nazwisko autora, bo Tadeusz Łopatkiewicz to znana firma. Dociekliwość, odkrywczość, polszczyzna, rzetelny warsztat naukowy, zadomowienie w kilku dyscyplinach (etnografia, historia sztuki, konserwacja zabytków i pokrewne) oraz, last but not least, staranne opracowanie graficzne, jako że Autor swoje książki na ogół sam makietuje, dostosowując sztukę edytorską do treści – to zalety jego publikacji.
Walorem książki jest wartka narracja, ciekawostki, komentarze odautorskie. Szczególną wartość mają rymanowskie listy Wyspiańskiego, opublikowane tu po raz pierwszy. Autor świetnie wie, że co innego czytać dokument przepisany przez badacza, co innego zaś oglądać skan, mieć bliski kontakt z rękopisem, podziwiać charakter pisma (w ówczesnych szkołach obowiązywała nauka kaligrafii), śledzić poprawki.
Tadeusz Łopatkiewicz ogłosił dotychczas dwanaście artykułów i pięć książek (trzy wspólnie z bratem Piotrem) o Stanisławie Wyspiańskim. Rozproszone w niskonakładowych czasopismach naukowych, wzajemnie się uzupełniają, tworząc zwartą całość. Dobrze byłoby je zebrać w jednej książce.

(Antoni Kroh)

Tadeusz Łopatkiewicz, Między nadzieją a rezygnacją, Stanisław Wyspiański w Rymanowie-Zdroju latem 1901 i 1903 roku, Bibliotheca Pigoniana, t. 11, Wydawnictwo Naukowe PIGONIANUM, Krosno 2026, ss. 222, ISBN 978-83-68799-05-7