Tam idziemy, gdzie… część druga

9 czerwca 2026 | Nowości wydawnicze

Miło mi poinformować, że nakładem Oficyny Wydawniczej „Rewasz” i Fundacji Ogólnopolskiej Komisji Historycznej Ruchu Studenckiego ukazała się druga część obszernego opracowania autorstwa Tomasza Wojciecha Łękawskiego zatytułowana „Tam idziemy, gdzie nas nie ma… Warszawskie akademickie środowisko turystyczne. Część druga.” Dzieło liczy 348 stron formatu A5, w kolorze, zawiera też blisko 300 ilustracji (archiwalne zdjęcia, reprodukcje okładek śpiewników i informatorów turystycznych). Oprawa twarda. Seria: Zeszyty historyczne ruchu studenckiego nr 26. wyd. I. Pruszków 2026 r.
Wprawdzie na okładce zostało z pierwszej części (zapewne przeoczone) sformułowanie „w latach 1950-1990”, ale na stronie tytułowej już tego dopisku nie ma. I dobrze, bo opracowanie zdecydowanie poza te daty wybiega, sięgając tu i ówdzie nawet po rok 2025. Spory fragment dzieła – niewątpliwie ze względu na pępowinę autora – jest poświęcony Studenckiemu Kołu Przewodników Beskidzkich, szczególnie liczący 40 stron fragment będący w zasadzie kroniką za lata 1989-2025. W opracowaniu znalazł się też mój tekst poświęcony historii Towarzystwa Karpackiego – chyba pierwszy podsumowujący (dość pobieżnie) jego trzydziestopięcioletnią działalność. Jest także wiele innych ciekawych artykułów, z których moim zdaniem szczególnie wart polecenia jest ten zatytułowany „Śpiewali z nami – śpiewali dla nas”, autorstwa Adama Kulewskiego, który świetnie zna temat, bo sam spędził mnóstwo wieczorów i nocy z gitarą przy turystycznych ogniskach. Dla tych, którzy pamiętają tamte czasy publikacja jest okazją do nostalgicznych wspomnień, dla badaczy dziejów turystyki studenckiej to lektura obowiązkowa. A oto szczegółowy spis treści opracowania, które jest do nabycia u wydawcy: Czytaj dalej →

Zmarł Wiesław Malarz

4 czerwca 2026 | Wydarzenia

Z głębokim smutkiem informujemy, że 26 maja 2026 r. zmarł Wiesław Malarz, członek naszego Towarzystwa, przewodnik górski beskidzki i sudecki oraz terenowy, instruktor przewodnictwa, pilot wycieczek, przodownik turystyki górskiej. Przygodę z turystyką rozpoczął w Studenckim Kole Przewodników Górskich „Harnasie”. Od 2013 r. był prezesem Koła Przewodników Beskidzkich i Terenowych PTTK im. Tadeusza Apollo w Mikołowie oraz wiceprezesem Zarządu Oddziału PTTK Mikołów. Był również członkiem Samorządu Przewodników Turystycznych PTTK województwa śląskiego oraz przewodnikiem po Muzeum Turystyki Beskidu Śląskiego PTTK. Działał w Mikołowskim Towarzystwie Historycznym, a także w Towarzystwie Karpackim.

Sam na sam z Krzysztofem Krzyżanowskim

2 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: , ,

Gdyby ktoś miał przypadkiem wolne trzy godziny, a w zeszły czwartek nie uczestniczył w Spotkaniach Karpackich online, to tu, pod tym linkiem ma wyjątkową szansę obejrzenia fascynującej opowieści Krzysztofa Krzyżanowskiego o jego sześćdziesięcioletnim przyglądaniu się okiem kamery najprzeróżniejszym karpackim okolicom. A gdyby jeszcze byłoby mu mało, to w środę 3 czerwca 2026 o godz. 18 w Auli Gminnego Ośrodka Kultury w Uściu Gorlickim odbędzie się pokaz filmów dokumentalnych Krzysztofa Krzyżanowskiego, a w dniach 5-6 czerwca w Galerii u Mamroszów (Ropki 6) i w Swystowym Sadzie (Ropki 10) odbędzie się Piknik Łemkowskiej Kultury „U Siebie”, a wszystko to z okazji jubileuszu 65-lecia TVP Kraków i jubileuszu 80. urodzin Krzysztofa Krzyżanowskiego.
Zaś na kolejnych Spotkaniach Karpackich online 25 czerwca dr Ewelina Mocior, autorka przewodników, opowie o Beskidzie Małym, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień ochrony krajobrazu, wartości kulturowych i historycznych tego obszaru.

Boże Ciało w Łopience

2 czerwca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Serdecznie zapraszamy do Łopienki 4 czerwca 2026 r. na uroczystości Bożego Ciała. Celebrujemy w tym dniu w Łopieńskiej cerkwi uroczystą mszę świętą i procesję. W tym roku będzie to także wyjątkowa okazja zobaczenia cerkiew w nowej odsłonie po właśnie zakończonym generalnym remoncie. Uroczystości rozpoczniemy o godz. 15 od procesji, która wyruszy znad cerkwi, z drogi pielgrzymkowej prowadzącej z przełęczy Hyrcza, po czym zejdzie przez strumień i okrąży cerkiew. Msza będzie odprawiona w cerkwi po procesji. Serdecznie zapraszamy pielgrzymów i turystów.

Zbyszek Kaszuba

60 lat z plecakiem i kamerą w Karpatach

23 maja 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: , , ,

Zapraszamy na Spotkania Karpackie online, które odbędą się jak zwykle w ostatni czwartek miesiąca, czyli 28 maja o godz. 19, a ich gościem będzie Krzysztof Krzyżanowski, operator filmowy, redaktor i publicysta, który przez całe swoje dorosłe życie, głównie z kamerą, przemierzył wzdłuż i wszerz Karpaty. Efektem są liczne reportaże i filmy dokumentalne o tematyce społecznej, historycznej i etnograficznej, poświęcone wielokulturowości oraz mniejszościom etnicznym. Okazja do spotkania jest szczególna, bowiem Krzysztof w tym roku świętuje swoje 80-te urodziny i mimo zaangażowania w realizację licznych projektów filmowych, znalazł czas żeby podzielić się z nami opowieściami o swoich karpackich wędrówkach. I o swoich zdjęciach, z których najstarsze pochodzą z końca lat pięćdziesiątych. A że Krzysztof jest urodzonym gawędziarzem, to opowieść będzie na pewno fascynująca. Kiedyś, gdy zapytano Krzysztofa, dlaczego on, mieszczuch od urodzenia, lubi robić filmy o Karpatach i ich kulturze, odpowiadając, wspomniał dwa lata spędzone w trudnych i biednych czasach przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych na Podhalu. Mieszkał wówczas w chacie z polepą zamiast podłogi, w góralskiej rodzinie ciężko pracującej od świtu do zmroku. Na zawsze zapamiętał rytm codziennej pracy, wspólne posiłki i modlitwy, zwyczaje i pieśni, pasterskie opowieści, zimowe wspólne sąsiedzkie zajęcia. Najważniejszą nauką, jaką wówczas odebrał było góralskie poczucie ślebody, dumy i godności. I to, obok wrodzonej miłości do – jak sam mówi – włóczenia się po górach, ukształtowało go na całe życie. Mając w ręku kamerę i mikrofon, postanowił zapisać obraz odchodzącego świata, ale i uchwycić dynamikę przemian. I tak powstało mnóstwo filmów i programów o górach i o ludziach gór. Co ważne, o ile na początku swojej drogi Krzysztof był przeświadczony, że tamten dawny świat skazany jest na zagładę, o tyle teraz uważa, że ten pesymizm był przedwczesny i nieuprawniony. Że mimo wszystko dalej bije, choć ciągle inne i w innym miejscu, żywe źródło ludowej kultury, że są ludzie, środowiska, zespoły, dla których autentyzm przeżywania wartości estetycznych, szukanie korzeni kultury są ciągle inspirujące. I dlatego w swojej pracy filmowej i reporterskiej nie ustaje. Czytaj dalej →

Karpackim stuknęła dwudziestka!

19 maja 2026 | Wydarzenia

Przegapiłem! Na początku tego roku minęło dwadzieścia lat od dnia, w którym pojawił się pierwszy wpis na karpackich. Także dwadzieścia lat odkąd ja ten portal redaguję. To, że nikt tego nie zauważył to normalne, ale że ja sam to przegapiłem? Wstyd! Pewnie dlatego tak się stało, że od dłuższego już czasu czekam na kogoś, kto mnie w tym dziele zastąpi. Jednak jak dotąd nadaremnie. A przydałoby się. Portalowi też przydałaby się jakaś renowacja, bo już wyraźnie myszką trąci i coraz mniej atrakcyjny on jest. Wprawdzie uzbierało się na nim już blisko dwa tysiące postów, ale czy jeszcze ktoś do nich zagląda? Toż to antykwariat. Ja sam też już tego nie ogarniam. Coraz częściej w czeluściach portalu ze zdziwieniem odnajduję teksty, które sam pisałem kilkanaście lat temu.
Chyba najwyższy czas na zmianę.

„Drewniana cerkiew” Antoniego Bartkowskiego

19 maja 2026 | Aukcyjne karpatiana | Na temat:

W niedzielę, 24 maja 2026 r. o godz. 19 krakowski Salon Dzieł Sztuki CONNAISSEUR zaprasza na XXI Wyprzedażową Aukcję Konesera. Oferowane obiekty można obejrzeć w siedzibie Salonu w Krakowie przy Rynku Głównym 7. Spośród 76 obiektów, które trafią po młotek, kilka to Karpatiana. Spośród nich wybraliśmy jeden, a mianowicie obraz olejny na sklejce pt. „Drewniana cerkiew” (poz.22) autorstwa Antoniego Bartkowskiego. Nie jest to chyba jakaś konkretna cerkiew huculska. Przynajmniej jej usytuowanie wskazuje raczej na wyobraźnię malarza, a nie na rzeczywisty obiekt. Ale jest w tym obrazku coś takiego, co przyciąga uwagę. Malarz przez większość życia związany był z Krakowem. W latach 1909-13 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie był uczniem m.in. Stanisława Dębickiego i Teodora Axentowicza. Podczas I wojny światowej służył w Legionach Polskich. Po jej zakończeniu związał się ze środowiskiem artystycznym Lwowa. Przez kilka lat był też nauczycielem w Szkole Realnej w Krośnie. Po II wojnie światowej przeniósł się na stałe do Krakowa. Od 1948 roku należał do grupy artystycznej „Krąg”. Malował pejzaże, widoki Lwowa, martwe natury, a także sceny upamiętniające wydarzenia historyczne. Poza malarstwem pisał także poezje, tworzył ilustracje książkowe i reklamowe. Jego prace reprodukowane były na pocztówkach.

Piotr

Caryna – pole, łąka i ojcowizna

14 maja 2026 | Nowości wydawnicze, Periodyki | Na temat: ,

Trochę mi wstyd, że do tej pory nie pisaliśmy o tym roczniku, ale było to z bardzo prozaicznego powodu – nie mieliśmy do niego dostępu. Tom pierwszy znalazł się wprawdzie w przepastnych magazynach BN czy BUW, ale kolejnych dwóch wydanych do tej pory tomów, nawet tam nie było. Teraz dzięki uprzejmości Jerzego Starzyńskiego, wydawcy i redaktora zarazem, mogłem zagłębić się w jego treści. „Caryna” to rocznik poświęcony historii, kulturze, językowi, literaturze i sztuce Łemków. Pomysł tego czasopisma zrodził się wśród członków Łemkowskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Kyczera”, który jest jego wydawcą. Caryna to po łemkowsku uprawne pole, po huculsku kośna łąka. Słowo chyba ma korzenie wołoskie, bo po rumuńsku țara de naștere to ojcowizna. Każdy z wydanych dotąd roczników zawiera artykuły, materiały źródłowe, recenzje i sprawozdania, i każdy jest oczywiście bardzo bogato ilustrowany.
Pierwszy tom ukazał się w 2023 r., liczy blisko 700 stron, a jego okładkę zdobi fotografia Władymira Chylaka i jego żony Angeliny (z domu Durkot) wykonana w 1865 r. przez lwowskiego fotografa Franciszka Wyspiańskiego. Zapowiada ona znajdujący się wewnątrz tomu ciekawy artykuł Jerzego Starzyńskiego prezentujący nieznane fakty z biografii „Budziciela Łemkowszczyzny”. Wart polecenia jest także artykuł tego samego autora, czyli redaktora naczelnego rocznika Jerzego Starzyńskiego, zatytułowany „Ubiory Rusinów północnych zboczy Karpat w XVI-XVII wieku”. To nie pierwsza publikacja Starzyńskiego na temat, którego jest niewątpliwie świetnym znawcą. Wśród wielu innych ciekawych tekstów zwraca uwagę artykuł Michała Szymko o łemkowskich światach w sztuce współczesnej, Bernadetty Wójtowicz-Uber o talerhowskim obozie, oraz Krystyny Zajko-Minkiewicz o twórczości Władysława Grabana.
W drugim tomie „Caryny” datowanym na roku 2024 (wydany 2025) znowu na szczególna uwagę zasługuje artykuł Jerzego Starzyńskiego pt. „Łemkowie na wystawie etnograficznej Słowianie Europy i narody Rosji w Moskwie w 1867 r. Anonsowałem już wcześnie ten tekst – choć wiedziałem jedynie o jego zapowiedzi – w moim opracowaniu poświęconym fotografiom Hucułów prezentowanym na tej wystawie. Autor jako jedyny znany mi badacz z Polski miał okazję oglądać oryginalne materiały zachowane po tej wystawie w archiwum Rosyjskiego Muzeum Etnograficznego w Petersburgu i co najważniejsze reprodukcje wielu z nich zamieszcza w swoim artykule. W części tomu zatytułowanej „Źródła” zamieszczono przeniesione z rękopisu bardzo ciekawe opracowanie pt. „O gwarze łemkowskiej z Woli Michowej koło Baligrodu” autorstwa Stanisława Fischera, pochodzące z 1901 r. Szkoda tylko, że nie został poprzedzony on żadnym wprowadzeniem redakcyjnym choćby przedstawiającym autora, a może i okoliczności jego powstania.
Trzeci tom „Caryny” datowanym na roku 2025 otwierają bardzo ciekawe teksty poświęcone łemkowskiej symbolice. Wart polecenia jest też artykuł Grzegorza Pacana pt. „Święta Góra Jawor – religijny symbol Łemków. Geneza sanktuarium jako obraz złożonych losów narodu”. W dziale „Źródła” zwraca uwagę, poprzedzony obszernym wprowadzeniem autorstwa Jerzego Starzyńskiego, niedokończony artykuł o Łemkach Jana Wagilewicza z 1841 r., przepisany z odnalezionego, pisanego po polsku rękopisu.
Oczywiście w każdym z tomów warto czytać obszerne części sprawozdawcze i kronikarskie, można się z nich bowiem dowiedzieć wiele o łemkowskiej współczesności.

XXXVI Kermasz w Olchowcu

12 maja 2026 | Wydarzenia | Na temat: , ,

Uprzejmie informujemy, że tegoroczny, już trzydziesty szósty Kermesz w Olchowcu odbędzie się w sobotę 23 i niedzielę 24 maja. W imieniu jego organizatorów „Zjednoczenia Łemków” oraz mieszkańców Olchowca serdecznie zapraszamy. A program święta jak zwykle bardzo bogaty, przedstawia się następująco:

Sobota 23.05.2026
17:00 – Prelekcja pt „Świątynie Olchowca i ich patron św. Mikołaj” Jarosław Giemza kierownik Działu Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamku w Łańcucie;
18:30 „Przodkinie, matki, córki. Głosy Łemkiń z Olchowca i okolic” – wystawa fotografii mody. Kolekcja „Rusynka” Anny Marii Zygmunt w obiektywie Michała Massy Mąsiora.
19:00 Hrajwiter;
19:45 „Śladami Nikifora” – wernisaż wystawy obrazów Julii Doszny inspirowanych twórczością Epifaniusza Drowniaka;
20:15 prezentacja filmu „Mikołaj Gabło – Życie Łemka” reżyser Adam Bortnowski, scenariusz Bohdan Huk;
20:30 Wowcza Zhraja;
21:15 Wieczorna zabawa oraz wspólne śpiewanie przy akompaniamencie akordeonu. Czytaj dalej →

Huculszczyzna z widokiem na Europę

11 maja 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Biuro Parlamentu Europejskiego we Wrocławiu, Biuro Regionalne Komisji Europejskiej w Polsce, oraz Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego zapraszają 19 maja o godz. 17 do wrocławskiego Domu Europy na wydarzenie z cyklu „Z widokiem na Europę”: rozmowę poświęconą  wschodniokarpackim korzeniom Europy. Karpaty Wschodnie to przestrzeń pogranicza, nie tylko geograficznego, ale i kulturowego. Dziś mogą być symbolem wartości, które pozostają aktualne: dialogu ponad granicami, szacunku dla różnorodności i poszukiwania wspólnotowej więzi. W rozważaniach uwzględniona zostanie twórczość Stanisława Vincenza, badacza kultury i filozofa, wybitnego znawcy kultury Huculszczyzny i Pokucia oraz myśli i tradycji starożytnej Grecji, który swoim życiem dawał przykład realizacji tych wartości w praktyce. Czytaj dalej →