Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich

4 stycznia 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

W Muzeum Etnograficznym w Warszawie od 17 stycznia do 30 czerwca 2026 roku można będzie oglądać wystawę zatytułowaną „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. Będzie to pierwsza w historii tak szeroka prezentacja dorobku artystycznego tej karpackiej społeczności. Obejmie twórców uznanych, takich jak Andy Warhol, Epifaniusz Drowniak (Nikifor) czy Jerzy Nowosielski oraz artystki i artystów funkcjonujących dotąd poza głównym nurtem. Wystawa ma przywrócić twórczości artystów z kręgu kultury łemkowsko-rusnackiej sztuce europejskiej. Pokazać, że sztuka Łemków/Rusinów Karpackich nie jest folklorystyczną ciekawostką, lecz żywą, autonomiczną i wielowymiarową częścią kultury – zdolną do prowadzenia dialogu zarówno z duchowym dziedzictwem Karpat, jak i ze współczesną estetyką. Ekspozycja obejmie szerokie geograficzne spektrum – od Polski, Słowacji, Węgier i Serbii, przez Czechy, Rumunię, Ukrainę i Chorwację, po diasporę w Stanach Zjednoczonych. W tym świetle słowa Andy’ego Warhola I’m from nowhere nabierają nowego sensu: mówią o tożsamości, która potrafi trwać ponad granicami i zmieniającymi się miejscami. Kuratorem wystawy jest dr Michał Szymko.

Nowy Rok w Łopience

28 grudnia 2025 | Wydarzenia | Na temat: ,

Kustosz łopieński Zbyszek Kaszuba w imieniu Towarzystwa Karpackiego, oraz swoim własnym zaprasza serdecznie wszystkich sympatyków Łopienki, a także tych wszystkich, którym zima bieszczadzka nie straszna, na Mszę Noworoczną, która zostanie odprawiona w czwartek 1 stycznia 2026 r. jak zwykle o godzinie 15.
Także już w styczniu Nowego Roku zapraszamy do łopieńskiej cerkwi na tradycyjne kolędowania, które w tym roku będą dwa – jedno ze starymi kolędami w wersji oryginalnej, a drugie z różnorodnymi, tak jak to było dotychczas. Szczegóły podamy wkrótce na naszym portalu.

Zapis spotkania z Kazimierzem Nózką

28 grudnia 2025 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Z niewielkim tylko opóźnieniem wynikającym ze świątecznych wyjazdów zamieszczamy pod tym linkiem nagranie z  ostatnich w tym roku Spotkań karpackich online, na których Kazimierz Nóżka, jeden z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce leśników opowiadał o swojej wieloletniej pracy w bieszczadzkich lasach. Jeśli ktoś jeszcze nie oglądał na YouTubie, to teraz ma okazję do nadrobienia zaległości. Nie wolno przegapić!
A na następnych Spotkaniach karpackich oline będzie po raz kolejny o przejściu „Łuku Karpat”. Zapraszamy serdecznie już w styczniu.

A życzenia jak zwykle karpackie

19 grudnia 2025 | Ogólne

Pod karpacką choinkę – e-Płaj

18 grudnia 2025 | e-Płaj | Na temat: , ,

Czwarty i zapewne ostatni artykuł w tegorocznym e-Płaju oddajemy nie tyle może do rąk, co do oczu czytelników tuż przed samą gwiazdką, a zatem pod choinkę. Jest w nim o najstarszych znanych fotografiach Hucułów wykonanych w 1866 roku na organizowaną w Moskwie wystawę etnograficzną. Można się z niego dowiedzieć o okolicznościach ich powstania i o tym, dlaczego do dziś pozostają anonimowe, choć ustalenie ich autorstwa jest przecież – przy odrobinie starań – możliwe. Jest w nim także o tym, że najstarsze fotografie Łemków, Bojków i Hucułów z obydwu stron Karpat, zawdzięczamy – o zgrozo – zorganizowanej pod carskim patronatem wystawie etnograficznej w Moskwie. Nie ma co ukrywać, że miała on manifestować całemu światu słowińską jedność – oczywiście pod berłem carów i na zasadach pisanych w Moskwie. Słowiańskiego „miru” na rosyjską modłę na szczęście nie ma, ale piękne fotografie zostały i pokazują karpackich górali z połowy XIX w.

O uroczystościach vincenzowskich w Słobodzie

15 grudnia 2025 | Wydarzenia | Na temat: ,

Kontynuując relację z naszego pobytu na Ukrainie, przenosimy się do Słobody (Rungurskiej), gdzie w sobotę 29 listopada 2025 r., w przeddzień 137. rocznicy urodzin Stanisława Vincenza, odbyły się „Listopadowe Vincenziwski Czytannija”. Głównym organizatorem była społeczność Słobody, a w szczególności Biblioteka im. Stanisława Vincenza, a swój udział miały też inne organizacje. Jednak nie mogły by się one odbyć bez zaangażowania dwu osób: Luby Motryniec (dyrektor Biblioteki) oraz Aleksandra Stepanenki (ze Stowarzyszenia „Zelenyj Swit” i Towarzystwa Karpackiego). Do Słobody udało się dotrzeć sporej grupie z Polski – siedem osób z Towarzystwa Karpackiego i pięć związanych z Pracownią Badań nad Spuścizną Stanisława Vincenza Uniwersytetu Wrocławskiego z Janem A. Choroszym na czele. Przyjechała również grupa studentów-filologów z Uniwersytetu Karpackiego im. Wasyla Stefanyka w Iwano Frankiwsku pod opieką doc. Tamary Tkaczuk. Głównym celem spotkania były rozmowy o życiu, twórczej drodze i intelektualnym środowisku „Homera Huculszczyzny”, rytuał czytania na głos utworów Vincenza zarówno po ukraińsku jak i po polsku, oraz występy ludowych zespołów artystycznych. Z naszego wkładu wspomnieć należy:

– Referat Aleksandra Stepanenki na temat szlaku ucieczki Stanisława Vincenza wraz z rodziną z Bystreca na Węgry w nocy 29/30 kwietnia 1940 r., oparty o artykuł śp. Andrzeja Ruszczaka, opublikowanyo w Almanachu Karpackim „Płaj”. Referat był też okazją do opowieści o Andrzeju – osobie zasłużonej dla badań vincenzologicznych na Huculszczyźnie. Czytaj dalej →

Pięć dekad w bieszczadzkich lasach

9 grudnia 2025 | Spotkania Karpackie

Zapraszamy na dwunaste w 2025 r. Spotkania karpackie online, które odbędą się 18 grudnia, jak zwykle o godz. 19. Ich gościem będzie Kazimierz Nóżka, jeden z najbardziej rozpoznawalnych w Polsce leśników.
W lipcu ubiegłego roku portal internetowy Lasów Państwowych poinformował, że: leśniczy Kazek w poniedziałek nie będzie musiał rano schodzić do kancelarii. Będzie mógł dłużej pospać. A kiedy już się wyśpi, wypije ulubioną czarną kawę, oczywiście fusiastą i nieśpiesznym krokiem pójdzie się przejść po lasach, których doglądał będąc leśniczym w Nadleśnictwie Baligród przez ostatnie 40 lat. Nie dlatego, że musi. Dlatego, że lubi…
Nie, nie – nic strasznego się nie stało. Po prostu leśniczy Kazek przeszedł właśnie na zasłużoną emeryturę. A związek Kazimierza z lasem i Bieszczadami trwa już ponad 50 lat. Przez większość tego czasu była to ciężka praca leśnika, nieraz w chłodzie, bieszczadzkim błocie, czy w zasypanych śniegiem po kalenice i odciętych od świata leśnych chatkach czy gajówkach. Nasz gość opowie właśnie o tych czasach, o Bieszczadach i ludziach którzy tworzyli ich legendę, ale także o współczesności pracy leśnika i nieuchronnym końcu tamtego świata.
Nasz Gość urodził się i wychował w Bieszczadach. Jego ojciec, leśniczy, zaszczepił w nim miłość do lasu, co wpłynęło na jego wybór drogi życiowej. Po ukończeniu Technikum Leśnego w Lesku rozpoczął pracę w Nadleśnictwie Stuposiany. Po trzech latach przeniósł się do Nadleśnictwa Baligród, gdzie pełnił funkcję leśniczego Leśnictwa Polanki, służbowo, ale też prywatnie doglądając Łopienki. Niespodziewanym rozdziałem  w życiu Kazka stała się działalność w socialmediach, dzięki której zdobył ogromną popularność. Czytaj dalej →

O uroczystościach vincenzowskich we Lwowie

8 grudnia 2025 | Wydarzenia | Na temat: ,

Minął już tydzień od powrotu członków naszego Towarzystwa z Ukrainy, najwyższa więc pora, aby zdać krótką relację z wydarzeń vincenzowskich we Lwowie 28 i w Słobodzie 29 listopada 2025 r.
We Lwowie, w gmachu Centrum Szeptyckiego Ukraińskiego Uniwersytu Katolickiego, odbyło ósme Międzynarodowe Forum Europy Środkowej i Wschodniej „Via Carpatia”. Reprezentowane były na nim licznie środowiska naukowe i polityczne zarówno ukraińskie, jak i polskie. Organizatorem wydarzenia było Ogólnoukraińskie Forum Demokratyczne na czele z deputowanym do Rady Najwyższej Ukrainy Mykołą Kniażyckim. Forum tradycyjnie połączone jest z uroczystością wręczenia Nagrody Vincenzowskiej „za szerzenie idei humanizmu i wkład w rozwój regionów”. Tegoroczną laureatką nagrody została profesor Ola Hnatiuk, o czym na karpaccy.pl już z radością informowaliśmy. Gościem honorowym Forum był dr hab. Jan A. Choroszy profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, twórca interdyscyplinarnej Pracowni Badań nad Spuścizną Stanisława Vincenza, a także delegat Towarzystwa Karpackiego na to wydarzenie. Poniżej udostępniamy jego wystąpienie łączące ważne wątki „vincenzologiczne”  i karpackie. Konferencja była także okazją do wręczenia Mykole Kniażyckiemu odznaki członkowskiej Towarzystwa Karpackiego.

Mykoła Knażycki jest publicystą, deputatem do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczącym Komisji ds. Kultury i Duchowości, współprzewodniczącym Grupy Parlamentarnej ds. Kontaktów Międzyparlamentarnych z Rzecząpospolitą Polską, przewodniczącym Komisji Parlamentarnej Stowarzyszenia między Ukrainą i UE. Autor i animator inicjatyw upamiętniających postać i dzieło Stanisława Vincenza na Ukrainie. Nasza współpraca trwa już wiele lat, począwszy konferencji „Vincez. Dialog – Karpaty – Europa Środkowa” w 2018 r., konferencji „Stanisław Vincez – Czarnohora. Miejsce i nie-miejsce” w 2021 r., skończywszy na pracach przy wzniesieniu odnowionego krzyża vicenzowskiego w Bystrzcu. Czytaj dalej →

Zapis opowieści o karpackich lodowcach

6 grudnia 2025 | Spotkania Karpackie

Z pewnym opóźnieniem, za które serdecznie przepraszamy, niniejszym udostępniamy link do zapisu ostatnich Spotkań karpackich online, na których dr hab. Piotr Kłapyta wygłosił wykład zatytułowany „Od Połoniny Równej po Góry Gurghiu czyli o zlodowaceniu Karpat Wschodnich”. Jeżeli ktoś to wydarzenie przegapił, to teraz może swoje gapiostwo łatwo naprawić, a warto!

Następne Spotkania karpackie online odbędą się wyjątkowo nie w ostatni, ale przedostatni czwartek 18 grudnia o godz. 18, a ich gościem będzie członek naszego Towarzystwa, z zawodu i zamiłowania leśnik Kazimierz Nóżka, który będzie opowiadał o swojej pracy w Bieszczadzkich lasach. Zapraszamy.

„Dziedzictwo” zachodniego Podhala

5 grudnia 2025 | Wydarzenia | Na temat: ,

Pracownia Duży Pokój zaprasza na spotkanie pt. „Pogranicza, dziedzictwa, krajobrazy i ludzie” wokół książki „Dziedzictwa i ich pogranicza. W dwa i pół roku wokół zachodniego Podhala”, we wtorek 9 grudnia 2025 r. o godzinie 18:30 w siedzibie Pracowni przy ul. Wareckiej 4/6 w Warszawie. Książka, która będzie bohaterem spotkania stanowi zbiór tekstów poświęconych zachodniemu Podhalu, będących efektem etnograficznych badań terenowych prowadzonych w latach 2021–2024 w Chochołowie, Nowem Bystrem i okolicznych miejscowościach. Autorzy i autorki, koncentrując się na różnych aspektach lokalnej rzeczywistości, badali wieloznaczność pojęcia „dziedzictwo” – zarówno w jego oficjalnych formach, jak i codziennych praktykach, postawach czy światopoglądach. Dziedzictwem okazują się nie tylko stroje, zwyczaje czy architektura, ale też praca, religijność, pamięć, wychowanie i relacje społeczne. Publikacja nie dostarcza prostych definicji, jednoznacznych odpowiedzi, lecz proponuje uważną, antropologiczną opowieść o pograniczach dziedzictwa.