Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat

19 września 2026 | Nowości wydawnicze, Wydarzenia | Na temat:

Jak się dowiadujemy, w przyszłym tygodniu rozpocznie się dystrybucja dwutomowej, liczącej blisko 1500 stron monografii pt. „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, na którą złożyły się teksty ponad 30 autorów. Okazją do zakupienia książki będzie Warszawska Konferencja Geograficzna, w takcie której w najbliższy czwartek, 24 września o godz. 15 w auli im. Wacława Nałkowskiego (s. 102), w gmachu Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych UW odbędzie się poświęcone jej spotkanie. Wstęp wolny, wejście od dziedzińca. Kolejne spotkania promujące monografię zaplanowane są 23.10 w Muzeum Ziemi Bieckiej w Bieczu, 25.10. na Międzynarodowych Targach Książki w Krakowie, 26.10 w Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie i 4.11. w Instytucie Pileckiego w Warszawie.

Historia Głuchoniemców sięga XIV w. Od średniowiecza zachodni koloniści integrowali się z ludnością polską. Tak powstała społeczność zwana od XVII w. Głuchoniemcami. Tom I monografii przedstawia ich historię od XIV w., biografię etnonimu i choronimu, położenie, granice i charakterystykę geograficzną Głuchoniemiec oraz niemieckie ślady w głuchoniemieckiej toponimii. Tom II analizuje tożsamość, język, antroponimię oraz materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe Głuchoniemców. To pierwsza praca zgłębiająca temat Głuchoniemców w całej jego złożoności.

Jego Ekscelencja w Łopience

18 września 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

W miniony czwartek cerkiew p.w. św. Paraskewy w Łopience gościła w swoich progach Jego Ekscelencję księdza biskupa Stanisława Jamrozka. Ksiądz biskup wizytował parafię w Górzance i w ramach tej wizytacji wybrał się wraz z górzańskim proboszczem, księdzem Piotrem Bartnikiem pieszo przez przełęcz Hyrcza do Łopienki. Wizyta była krótka, bo ksiądz biskup miał w planie jeszcze odprawienie mszy w Górzance, ale w Łopience zapoznał się z historią cerkwi, jej odbudowy i duszpasterstwa w Łopience. Był bardzo zainteresowany cerkwią i zadeklarował swoją obecność na przyszłorocznym odpuście w Łopience.
Serdecznie dziękujemy Jego Ekscelencji za przybycie.

Zbyszek Kaszuba

W Łopience odbyły się kolejne warsztaty

16 września 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Jak co roku w drugą sobotę września odbyły się w Łopience warsztaty etnograficzne dla dzieci. W tym roku zostały zaproszone dzieci z Hoczwi i Myczkowa (Polańczyka). Pogoda nie była sprzyjająca, było chłodno i kropił deszcz, ale profesjonalnie przygotowane zadaszenia, namioty i ciepła herbata zapewniły bardzo dobre warunki dla wszystkich. Najważniejsza była jednak gorąca atmosfera, którą stworzyli prowadzący warsztaty. Tradycyjnie gorąco było w „kuźni” u kowala, żelazo rozpalało się do czerwoności, a młoty sypały iskrami wokoło, podczas gdy Agnieszka i Filip Pasek wprowadzali dzieci w tajniki kowalstwa. Przy piecu rozłożył się warsztat kulinarny, gdzie dzieci wyrabiały ciasto, piekły proziaki i ubijały masło w drewnianych bodenkach (maselnicach), a ileż potem było radości z jedzenia proziaków z prawdziwym, samemu zrobionym masłem. Pod namiotem przy wtórze kapeli łemkowskiej, którą z przybyłych dzieci zorganizował Bogdan Bracha lider Orkiestry świętego Mikołaja, przy długim stole w skupieniu pochylały się dzieci nad krosnami, aby pod kontrolą Mateusza utkać kolorową serwetkę. Obok zaś w nie mniejszym skupieniu pod kierunkiem Zbigniewa dzieci wyczarowywały różne kształty z gliny na kole garncarskim, a wyobraźnia podsuwała im niesamowite pomysły twórcze. Czytaj dalej →

O najstarszych fotografiach Pienin

15 września 2026 | e-Płaj | Na temat:

To niestety dopiero drugi w tym roku artykuł w e-Płaju, czyli Almanachu Karpackim „Płaj” w wersji cyfrowej. Liczyliśmy na więcej, ale cóż – autorzy tekstów jakoś nie dopisują. Poświęcony jest on najstarszym fotografiom Pienin, znanym dotąd w zasadzie jedynie z opowieści, a teraz po raz pierwszy od ponad stu pięćdziesięciu lat ponownie udostępnionym publiczności. Czytelnik znajdzie w nim także wiele ciekawych informacji o osobie ich autora, Franciszka Wyspiańskiego, postaci bardzo tajemniczej, powszechnie mylnie utożsamianej i – co by nie mówić – jednak tragicznej. Artykuł ukazał się po raz pierwszy w trzydziestym piątym tomie „Prac Pienińskich”, rocznika Pienińskiego Ośrodka Historii Turystyki Górskiej w Szczawnicy. Biorąc jednak pod uwagę niewielki nakład tego skądinąd doskonałego i wielce zasłużonego periodyku, postanowiliśmy udostępnić go także czytelnikom e-Płaju. Zapraszamy do lektury! Wystarczy kliknąć na powyższy baner.
Andrzej Wielocha, O Franciszku Wyspiańskiem, pierwszym fotografie Pienin. Czytaj dalej →

Podsumowanie projektu „Trójsztafeta Karpacka”

12 września 2026 | Wydarzenia

W weekend 5-6 września miało miejsce zakończenie projektu „Trójsztafeta Karpacka”, której patronem było Towarzystwo Karpackie. Miał on na celu upamiętnienie polsko-czechosłowackiej konwencji turystycznej, która weszła w życie 12 czerwca 1926 roku. Realizacja projektu trwała od 23 maja do 6 września 2026 roku. „Trójsztafeta” składała się z cyklu 24 wyjazdów, których łączny dystans wyniósł 1600 km. Na trasach pojawiło się w sumie 140 uczestników. Naszych wędrowców można było spotkać w górach Czech, Polski, Słowacji i Ukrainy. W sumie w 30 pasmach, miedzy innymi na szlakach Beskidu Morawsko-Śląskiego, Beskidu Żywieckiego, Małej Fatry, Beskidu Niskiego, Rudaw Słowackich, Pasma Pikuja, Gór Hryniawskich i Czywczyńskich. Akcja była oddolną inicjatywą akademickiego środowiska przewodnickiego. Trasy zorganizowali wspólnie członkowie następujących organizacji: AKT PTTK „Czwórka” z Warszawy, Towarzystwo Karpackie, AKT Watra, SKPG Harnasie, SKPT Gdańsk, SKPB Katowice, SKPB Łódź, SKPB Rzeszów, SKPB Warszawa, SKG Warszawa, SKPG Kraków. Dzięki tej współpracy udało się dotrzeć we wszystkie trzy obszary objęte wspomnianą wyżej umową oraz odwiedzić dwa karpackie trójstyki: polsko-słowacko-ukraiński oraz polsko-słowacko-czeski. Trasę można prześledzić poniżej, a tu obejrzeć podsumowanie. Czytaj dalej →

O jaskiniach Beskidu Niskiego

10 września 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Zapraszamy na dziewiąte w 2026 r. Spotkania Karpackie online, które odbędą wyjątkowo w przedostatni czwartek miesiąca, a więc 17 września, jak zwykle o godz. 19. Gościem będzie Rafał Suski, geomorfolog i grotołaz, osoba z pewnością najbardziej zorientowana w zawiłościach i tajemnicach jaskiń Beskidu Niskiego. Zauważyć należy, że środowisko naturalne Beskidu Niskiego najczęściej kojarzone jest z przyrodą ożywioną, a więc ze światem roślin i zwierząt, obszar ten identyfikowany jest powszechnie także przez jego krajobraz kulturowy. Rzadziej zaś Beskid Niski kojarzony jest z elementami przyrody nieożywionej – a więc z tzw. czynnikami abiotycznymi, a już najrzadziej chyba z jaskiniami. Tymczasem w Beskidzie Niskim zinwentaryzowano setki obiektów jaskiniowych, w tym kilka o długości powyżej 100 m. Nasz gość odegrał niebagatelną rolę zarówno w dziele inwentaryzacji jaskiń, jak i w ich eksploracji. Ma więc wszelkie podstawy, aby w oparciu o swoją unikalną wiedzę i osobiste doświadczenia opowiedzieć o tym, jak te beskidzkie jaskinie powstają, jak wyglądają, co można w nich znaleźć, skąd się wzięły ich nazwy, ale także jak zostać ich odkrywcą oraz – co jest szczególnie ważne – czy i jak bezpiecznie można się po nich poruszać. Beskid Niski wciąż jeszcze skrywa nieznane dotąd jaskinie, które cierpliwie czekają na swoich odkrywców. Czytaj dalej →

XXVII odpust w Łopience

9 września 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Kustosz Łopieńskiego Sanktuarium Zbyszek Kaszuba wraz z parafią Wniebowstąpienia Pana Jezusa w Górzance zapraszają wszystkich chętnych na dwudziesty siódmy powojenny odpust w Łopience, który odbędzie się w niedzielę 4 października 2026 r. Msza odpustowa w Łopieńskiej cerkwi pw. św. Paraskewy rozpocznie się wyjątkowo o godz. 12, a przewodniczyć jej będzie ks. bp Piotr Przyborek. Wcześniej, bo już o godz. 11 rozpocznie się odmawianie różańca.
Jednocześnie informujemy wszystkich sprzedawców pamiątek i odpustowych kramarzy, którzy chcieliby rozstawić swoje stoisko na czas trwania odpustu, że bez zgody Towarzystwa nie będzie to możliwe. W celu uzyskania odpowiedniej zgody należy do dnia 30.09.2026 r. wystąpić do Towarzystwa z wnioskiem o postawienie stoiska wysyłając maila na następujący adres: z.kaszuba2@poczta.fm. Uwaga! W rejonie cerkwi nie przewidujemy ustawiania stoisk spożywczych i gastronomicznych.

Pamięci Hugona Zapałowicza

4 września 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Towarzystwo Przyjaciół Zawoi i Skawicy zaprasza 12 i 13 września 2026 r. na dwudniowe uroczystości związane z osobą jednego z najwybitniejszych mieszkańców Zawoi, Hugona Zapałowicza, który zmarł w roku 1917 w rosyjskiej niewoli w Perowsku (obecnie Kyzyłorda w Kazachstanie). Od niemal 110 lat miejsce spoczynku Jego szczątków pozostaje nieznane. O godzinie 11 w parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Zawoi Górnej odprawiona zostanie uroczysta Msza Święta w intencji Hugona Zapałowicza, po której na cmentarzu odbędzie się odsłonięcie i poświęcenie jego symbolicznego grobu. W obelisk wmurowana zostanie ziemia z cmentarza w Perowsku, oraz ziemia z grobu żony i jedynego syna Hugona Zapałowicza.
O 13.30 w szkole podstawowej w Zawoi Centrum odbędzie się wernisaż wystawy poświęconej Zapałowiczowi, a o godzinie 14 w sali Babiogórskiego Centrum Kultury rozpocznie się konferencja naukowa poświęcona jego osobie i dorobkowi. Podczas konferencji, którą poprowadzi dr hab. Zygmunt Kruczek rektor WSTIE w Suchej Beskidzkiej, przedstawionych zostanie 9 referatów:  Czytaj dalej →

2026 – rokiem Andego Warhola?

3 września 2026 | Wydarzenia | Na temat:

Tak się jakoś złożyło, że  w sierpniu  i wrześniu mają miejsce dwa bardzo ważne wydarzenia związane z twórcą Pop-Artu – Andym Warholem.  4 września po ponad trzech latach przerwy zostanie ponownie otwarte Múzeum moderného umenia Andyho Warhola w Medzilaborcach – jedno z dwu najważniejszych muzeów poświęconych temu artyście.  Bieżące informacje dotyczące działalności placówki oraz program uroczystości można znaleźć na tej stronie,  a także na stronie Muzeum. Muzeum zostało nie tyle wyremontowane, co zrekonstruowane – nowa jest bryła budynku, dokonano też generalnego przeglądu ekspozycji i archiwum, szeroko wprowadzono współczesne techniki multimedialne. Tak więc, miejsce to jest godne odwiedzin, niezależnie od tego, czy ktoś już kiedyś je zwiedzał.  Także we wrześniu można odwiedzić dużą wystawę „Andy Warhol. Od linii do legendy”, prezentowaną w Pałacu Sztuki w Krakowie. Pokazuje ona Warhola nie jako gotową ikonę pop-artu, lecz jako artystę, który konsekwentnie stworzył własny język, wizerunek i legendę. Opowieść rozpoczyna się od wrażliwego rysownika i ilustratora pracującego dla magazynów, wydawnictw, świata reklamy, mody i muzyki — a prowadzi do jednego z najbardziej rozpoznawalnych twórców XX w. Ekspozycja obejmuje ponad 50 oryginalnych rysunków, sitodruków, polaroidów, filmów i plakatów, a także pierwsze numery magazynu „Interview”, dziesiątki projektowanych przez Warhola okładek, pełną kolekcję związanych z nim płyt winylowych, książki, druki oraz unikalne tkaniny i stroje z lat 50. Wystawa zorganizowana została we współpracy z  The Andy Warhol Museum w Pittsburghu i The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts,  i czynna jest w okresie od 7 sierpnia do 27 września 2026 r.  A tu więcej informacji o wydarzeniu.  Czytaj dalej →

Zapraszamy na „Kermesz” w Baligrodzie!

1 września 2026 | Wydarzenia | Na temat: , ,

„U siebie” wraca w Bieszczady! W tym roku TVP Kraków obchodzi swoje 65-lecie, świętuje także 35 lat telewizyjnego programu „U siebie” – cyklu, w którym przez lata jego twórcy opowiadali o ludziach, kulturze i historii regionów. Od czerwca wracają do miejsc, w których przed laty realizowali reportaże. Do Łemków w Ropkach i do Słowaków w Nowej Białej. Teraz czas na bieszczadzki Baligród! To miejsce jest szczególne. W 2003 r., podczas realizacji kolejnego dokumentu filmowego dla programu „U siebie”, niszczejąca cerkiew stała się świadkiem niezwykłego gestu pojednania. Powstały wówczas film pomógł zwrócić uwagę na jej los. Wkrótce potem zawiązało się Stowarzyszenie Ratowania Cerkwi w Baligrodzie, które doprowadziło do jej ocalenia i odbudowy. W 2024 r. Stowarzyszenie Ratowania Cerkwi przekazało świątynię Fundacji ICONART założonej przez Jarosława Giemzę i Małgorzatę Dawidiuk – osoby zawodowo zajmujące się konserwacją i badaniami sztuki sakralnej, którzy kontynuują ich dzieło. I dlatego w sobotę 5 września 2026 r. właśnie w baligrodzkiej cerkwi odbędzie się „Kermesz”.  Czytaj dalej →