60 lat z plecakiem i kamerą w Karpatach

23 maja 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: , , ,

Zapraszamy na Spotkania Karpackie online, które odbędą się jak zwykle w ostatni czwartek miesiąca, czyli 28 maja o godz. 19, a ich gościem będzie Krzysztof Krzyżanowski, operator filmowy, redaktor i publicysta, który przez całe swoje dorosłe życie, głównie z kamerą, przemierzył wzdłuż i wszerz Karpaty. Efektem są liczne reportaże i filmy dokumentalne o tematyce społecznej, historycznej i etnograficznej, poświęcone wielokulturowości oraz mniejszościom etnicznym. Okazja do spotkania jest szczególna, bowiem Krzysztof w tym roku świętuje swoje 80-te urodziny i mimo zaangażowania w realizację licznych projektów filmowych, znalazł czas żeby podzielić się z nami opowieściami o swoich karpackich wędrówkach. I o swoich zdjęciach, z których najstarsze pochodzą z końca lat pięćdziesiątych. A że Krzysztof jest urodzonym gawędziarzem, to opowieść będzie na pewno fascynująca. Kiedyś, gdy zapytano Krzysztofa, dlaczego on, mieszczuch od urodzenia, lubi robić filmy o Karpatach i ich kulturze, odpowiadając, wspomniał dwa lata spędzone w trudnych i biednych czasach przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych na Podhalu. Mieszkał wówczas w chacie z polepą zamiast podłogi, w góralskiej rodzinie ciężko pracującej od świtu do zmroku. Na zawsze zapamiętał rytm codziennej pracy, wspólne posiłki i modlitwy, zwyczaje i pieśni, pasterskie opowieści, zimowe wspólne sąsiedzkie zajęcia. Najważniejszą nauką, jaką wówczas odebrał było góralskie poczucie ślebody, dumy i godności. I to, obok wrodzonej miłości do – jak sam mówi – włóczenia się po górach, ukształtowało go na całe życie. Mając w ręku kamerę i mikrofon, postanowił zapisać obraz odchodzącego świata, ale i uchwycić dynamikę przemian. I tak powstało mnóstwo filmów i programów o górach i o ludziach gór. Co ważne, o ile na początku swojej drogi Krzysztof był przeświadczony, że tamten dawny świat skazany jest na zagładę, o tyle teraz uważa, że ten pesymizm był przedwczesny i nieuprawniony. Że mimo wszystko dalej bije, choć ciągle inne i w innym miejscu, żywe źródło ludowej kultury, że są ludzie, środowiska, zespoły, dla których autentyzm przeżywania wartości estetycznych, szukanie korzeni kultury są ciągle inspirujące. I dlatego w swojej pracy filmowej i reporterskiej nie ustaje. Czytaj dalej →

Karpackim stuknęła dwudziestka!

19 maja 2026 | Wydarzenia

Przegapiłem! Na początku tego roku minęło dwadzieścia lat od dnia, w którym pojawił się pierwszy wpis na karpackich. Także dwadzieścia lat odkąd ja ten portal redaguję. To, że nikt tego nie zauważył to normalne, ale że ja sam to przegapiłem? Wstyd! Pewnie dlatego tak się stało, że od dłuższego już czasu czekam na kogoś, kto mnie w tym dziele zastąpi. Jednak jak dotąd nadaremnie. A przydałoby się. Portalowi też przydałaby się jakaś renowacja, bo już wyraźnie myszką trąci i coraz mniej atrakcyjny on jest. Wprawdzie uzbierało się na nim już blisko dwa tysiące postów, ale czy jeszcze ktoś do nich zagląda? Toż to antykwariat. Ja sam też już tego nie ogarniam. Coraz częściej w czeluściach portalu ze zdziwieniem odnajduję teksty, które sam pisałem kilkanaście lat temu.
Chyba najwyższy czas na zmianę.

„Drewniana cerkiew” Antoniego Bartkowskiego

19 maja 2026 | Aukcyjne karpatiana | Na temat:

W niedzielę, 24 maja 2026 r. o godz. 19 krakowski Salon Dzieł Sztuki CONNAISSEUR zaprasza na XXI Wyprzedażową Aukcję Konesera. Oferowane obiekty można obejrzeć w siedzibie Salonu w Krakowie przy Rynku Głównym 7. Spośród 76 obiektów, które trafią po młotek, kilka to Karpatiana. Spośród nich wybraliśmy jeden, a mianowicie obraz olejny na sklejce pt. „Drewniana cerkiew” (poz.22) autorstwa Antoniego Bartkowskiego. Nie jest to chyba jakaś konkretna cerkiew huculska. Przynajmniej jej usytuowanie wskazuje raczej na wyobraźnię malarza, a nie na rzeczywisty obiekt. Ale jest w tym obrazku coś takiego, co przyciąga uwagę. Malarz przez większość życia związany był z Krakowem. W latach 1909-13 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie był uczniem m.in. Stanisława Dębickiego i Teodora Axentowicza. Podczas I wojny światowej służył w Legionach Polskich. Po jej zakończeniu związał się ze środowiskiem artystycznym Lwowa. Przez kilka lat był też nauczycielem w Szkole Realnej w Krośnie. Po II wojnie światowej przeniósł się na stałe do Krakowa. Od 1948 roku należał do grupy artystycznej „Krąg”. Malował pejzaże, widoki Lwowa, martwe natury, a także sceny upamiętniające wydarzenia historyczne. Poza malarstwem pisał także poezje, tworzył ilustracje książkowe i reklamowe. Jego prace reprodukowane były na pocztówkach.

Piotr

Caryna – pole, łąka i ojcowizna

14 maja 2026 | Nowości wydawnicze, Periodyki | Na temat: ,

Trochę mi wstyd, że do tej pory nie pisaliśmy o tym roczniku, ale było to z bardzo prozaicznego powodu – nie mieliśmy do niego dostępu. Tom pierwszy znalazł się wprawdzie w przepastnych magazynach BN czy BUW, ale kolejnych dwóch wydanych do tej pory tomów, nawet tam nie było. Teraz dzięki uprzejmości Jerzego Starzyńskiego, wydawcy i redaktora zarazem, mogłem zagłębić się w jego treści. „Caryna” to rocznik poświęcony historii, kulturze, językowi, literaturze i sztuce Łemków. Pomysł tego czasopisma zrodził się wśród członków Łemkowskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Kyczera”, który jest jego wydawcą. Caryna to po łemkowsku uprawne pole, po huculsku kośna łąka. Słowo chyba ma korzenie wołoskie, bo po rumuńsku țara de naștere to ojcowizna. Każdy z wydanych dotąd roczników zawiera artykuły, materiały źródłowe, recenzje i sprawozdania, i każdy jest oczywiście bardzo bogato ilustrowany.
Pierwszy tom ukazał się w 2023 r., liczy blisko 700 stron, a jego okładkę zdobi fotografia Władymira Chylaka i jego żony Angeliny (z domu Durkot) wykonana w 1865 r. przez lwowskiego fotografa Franciszka Wyspiańskiego. Zapowiada ona znajdujący się wewnątrz tomu ciekawy artykuł Jerzego Starzyńskiego prezentujący nieznane fakty z biografii „Budziciela Łemkowszczyzny”. Wart polecenia jest także artykuł tego samego autora, czyli redaktora naczelnego rocznika Jerzego Starzyńskiego, zatytułowany „Ubiory Rusinów północnych zboczy Karpat w XVI-XVII wieku”. To nie pierwsza publikacja Starzyńskiego na temat, którego jest niewątpliwie świetnym znawcą. Wśród wielu innych ciekawych tekstów zwraca uwagę artykuł Michała Szymko o łemkowskich światach w sztuce współczesnej, Bernadetty Wójtowicz-Uber o talerhowskim obozie, oraz Krystyny Zajko-Minkiewicz o twórczości Władysława Grabana.
W drugim tomie „Caryny” datowanym na roku 2024 (wydany 2025) znowu na szczególna uwagę zasługuje artykuł Jerzego Starzyńskiego pt. „Łemkowie na wystawie etnograficznej Słowianie Europy i narody Rosji w Moskwie w 1867 r. Anonsowałem już wcześnie ten tekst – choć wiedziałem jedynie o jego zapowiedzi – w moim opracowaniu poświęconym fotografiom Hucułów prezentowanym na tej wystawie. Autor jako jedyny znany mi badacz z Polski miał okazję oglądać oryginalne materiały zachowane po tej wystawie w archiwum Rosyjskiego Muzeum Etnograficznego w Petersburgu i co najważniejsze reprodukcje wielu z nich zamieszcza w swoim artykule. W części tomu zatytułowanej „Źródła” zamieszczono przeniesione z rękopisu bardzo ciekawe opracowanie pt. „O gwarze łemkowskiej z Woli Michowej koło Baligrodu” autorstwa Stanisława Fischera, pochodzące z 1901 r. Szkoda tylko, że nie został poprzedzony on żadnym wprowadzeniem redakcyjnym choćby przedstawiającym autora, a może i okoliczności jego powstania.
Trzeci tom „Caryny” datowanym na roku 2025 otwierają bardzo ciekawe teksty poświęcone łemkowskiej symbolice. Wart polecenia jest też artykuł Grzegorza Pacana pt. „Święta Góra Jawor – religijny symbol Łemków. Geneza sanktuarium jako obraz złożonych losów narodu”. W dziale „Źródła” zwraca uwagę, poprzedzony obszernym wprowadzeniem autorstwa Jerzego Starzyńskiego, niedokończony artykuł o Łemkach Jana Wagilewicza z 1841 r., przepisany z odnalezionego, pisanego po polsku rękopisu.
Oczywiście w każdym z tomów warto czytać obszerne części sprawozdawcze i kronikarskie, można się z nich bowiem dowiedzieć wiele o łemkowskiej współczesności.

XXXVI Kermasz w Olchowcu

12 maja 2026 | Wydarzenia | Na temat: , ,

Uprzejmie informujemy, że tegoroczny, już trzydziesty szósty Kermesz w Olchowcu odbędzie się w sobotę 23 i niedzielę 24 maja. W imieniu jego organizatorów „Zjednoczenia Łemków” oraz mieszkańców Olchowca serdecznie zapraszamy. A program święta jak zwykle bardzo bogaty, przedstawia się następująco:

Sobota 23.05.2026
17:00 – Prelekcja pt „Świątynie Olchowca i ich patron św. Mikołaj” Jarosław Giemza kierownik Działu Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamku w Łańcucie;
18:30 „Przodkinie, matki, córki. Głosy Łemkiń z Olchowca i okolic” – wystawa fotografii mody. Kolekcja „Rusynka” Anny Marii Zygmunt w obiektywie Michała Massy Mąsiora.
19:00 Hrajwiter;
19:45 „Śladami Nikifora” – wernisaż wystawy obrazów Julii Doszny inspirowanych twórczością Epifaniusza Drowniaka;
20:15 prezentacja filmu „Mikołaj Gabło – Życie Łemka” reżyser Adam Bortnowski, scenariusz Bohdan Huk;
20:30 Wowcza Zhraja;
21:15 Wieczorna zabawa oraz wspólne śpiewanie przy akompaniamencie akordeonu. Czytaj dalej →

Huculszczyzna z widokiem na Europę

11 maja 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Biuro Parlamentu Europejskiego we Wrocławiu, Biuro Regionalne Komisji Europejskiej w Polsce, oraz Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego zapraszają 19 maja o godz. 17 do wrocławskiego Domu Europy na wydarzenie z cyklu „Z widokiem na Europę”: rozmowę poświęconą  wschodniokarpackim korzeniom Europy. Karpaty Wschodnie to przestrzeń pogranicza, nie tylko geograficznego, ale i kulturowego. Dziś mogą być symbolem wartości, które pozostają aktualne: dialogu ponad granicami, szacunku dla różnorodności i poszukiwania wspólnotowej więzi. W rozważaniach uwzględniona zostanie twórczość Stanisława Vincenza, badacza kultury i filozofa, wybitnego znawcy kultury Huculszczyzny i Pokucia oraz myśli i tradycji starożytnej Grecji, który swoim życiem dawał przykład realizacji tych wartości w praktyce. Czytaj dalej →

Mamy nowe władze TK!

9 maja 2026 | Wydarzenia

Na Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa Karpackiego, które obyło się dziś, czyli 9 maja 2026 roku w siedzibie Towarzystwa wybraliśmy nasze nowe władze na kolejną trzyletnią kadencję. Prezesem został wybrany Leszek Rymarowicz, a w Radzie zasiądą jeszcze trzej wiceprezesi: Witold Grzesik, Janusz Byra i Jakub Łobocki, skarbnik Juliusz Marszałek i sekretarz Paweł Luboński, oraz pełnomocnik do spraw Łopienki Zbigniew Kaszuba. Nowym władzom na nowej drodze życia życzymy samych sukcesów.

Opowieść o konwencji turystycznej

24 kwietnia 2026 | Spotkania Karpackie

Pod tym linkiem udostępniamy zapis ostatnich Spotkań Karpackich online, na których Grzegorz Kaczmarek z SKPB Warszawa opowiadał zajmująco o międzywojennej polsko-czechosłowackiej konwencji turystycznej z okazji przypadającego niedawno stulecia jej podpisania i o pomyśle jej upamiętnienia „Trójsztafetą Karpacką”. Warto obejrzeć jeśli ktoś przegapił.
Jednocześnie serdecznie zapraszamy na majowe Spotkania Karpackie online, na których w roli wyjątkowego gościa, a przy okazji także jubilata, wystąpi człowiek-instytucja redaktor Krzysztof Krzyżanowski (także członek naszego Towarzystwa), który opowie o swoich wielo-, wielo-, wieloletnich karpackich wędrówkach z kamerą, mikrofonem i oczywiście z plecakiem.

Wiedeńskie karpatiana

20 kwietnia 2026 | Aukcyjne karpatiana | Na temat:

We wtorek 28 kwietnia 2026 r. o godz. 15 wiedeński dom aukcyjnym „Tiberius Auctions GmbH” zaprasza na „22 Aukcję Tyberiusza”, na której znajdziemy wiele karpatianów, a wśród nich miedzy innymi dwie wielkiej urody litografie na papierze przedstawiające bukowińskie malowane klasztory Suceviţa i Voroneţ autorstwa Oskara Laske (poz. 631 i 634), austriackiego architekta i malarza urodzonego w 1874 r. w Czerniowcach. W dzieciństwie wraz z rodzicami przeniósł się do Wiednia, gdzie mieszkał do końca życia. W  Wiedniu studiował architekturę i uczył się w Akademii Sztuk Pięknych. Ostatecznie porzucił architekturę na rzecz malarstwa około 1910 roku. Podczas I wojny światowej, służył jako oficer w C.K. armii , przebywał m.in.  w Galicji. Później pracował jako cesarsko-królewski malarz wojenny. Należał do Jungbundu, do Hagenbundu, Secesji Wiedeńskiej oraz do Künstlerhausu.
Warte uwagi są też – już może odrobinę mniej karpackie – litografie z jarmarku w Radowcach, pogrzebu w Czerniowcach na Horeczy, oraz z czerniowieckiego rynku i kirkutu.

Piotr

Gorlice. Od pola bitwy do muzeum

18 kwietnia 2026 | Wydarzenia | Na temat:

27 kwietnia 2026 r. w Gorlickim Centrum Kultury odbędzie się konferencja pt. „Od pola bitwy do muzeum: Gorlice na mapie europejskiego dziedzictwa Wielkiej Wojny”, której głównym zadaniem będzie przedstawienie wyników prac nad merytorycznym i koncepcyjnym zarysem przyszłej instytucji muzeum oraz dyskusja nad kierunkami rozwoju muzealnictwa historycznego w regionie. Wydarzenie jest częścią projektu GOV4PeaCE, skupiającego się na budowie międzynarodowej sieci współpracy wokół pamięci o Wielkiej Wojnie. Program wydarzenia obejmuje omówienie roli operacji gorlickiej w historii Europy, przedstawienie koncepcji programowej muzeum oraz prezentację wizji architektonicznej. Konferencja ma charakter otwarty – zapraszamy wszystkich zainteresowanych historią, a także inicjatywą utworzenia nowej, jedynej w tej części Europy instytucji o charakterze międzynarodowym, upamiętniającej wszystkie strony konfliktu oraz ludność cywilną dotkniętą skutkami działań wojennych.