W e-Płaju o malarzu Karpat

3 lipca 2026 | e-Płaj | Na temat: ,

Po ponad półrocznej przerwie udostępniamy naszym czytelnikom kolejny, ale dopiero pierwszy w 2026 r. artykuł w e-Płaju, czyli Almanachu Karpackim „Płaj” w wersji cyfrowej. Autorem tekstu jest prof. Tadeusz M. Trajdos, a jego dość tajemniczy tytuł brzmi następująco: „Zapomniany malarz: Bułgar z pochodzenia, Polak z wyboru”. Przypomina on postać urodzonego w 1898 r. w bułgarskim Kazanłyku malarza Christo Stefanowa (Stefanoffa), od 1934 r. związanego mocno z Polską (w 1938 r. otrzymał polskie obywatelstwo). Artysta, swoje prace podpisujący często pseudonimem G. Mendoly, jak się okazuje, ma w swym dorobku szereg prac związanych z Karpatami. Inspiracją do napisania artykułu było odnalezienie przez jego autora w Muzeum Diecezjalnym w Płocku nieznanego wcześniej obrazu Stefanowa z 1934 r. zatytułowanego „Hucułka”. Serdecznie zapraszamy do lektury (otwiera się po kliknięciu na obrazek).

O korespondencji Vincenza z Elsnerem

2 lipca 2026 | Ogólne | Na temat:

Podczas trzydziestego szóstego seminarium vincenzologicznego Zakładu Edytorstwa Instytutu Filologii Polskiej UWr Maria Rosik opowiedziała o swojej pracy licencjackiej napisanej pod kierunkiem profesora Jana Choroszego, stanowiącej próbę edycji korespondencji Stanisława Vincenza z malarzem Dantem Elsnerem. Składa się ona z 25 rękopisów Elsnera oraz 4 listów Vincenza. Prowadzone przez prelegentkę poszukiwania brakujących listów Vincenza, m.in. przez kontakty z synem i wnuczką Elsnera nie przyniosły rezultatu. Badaczka przedstawiła dramatyczny życiorys malarza, naznaczony traumą holokaustu. Rodzice i brat artysty zginęli w obozach koncentracyjnych, a on sam musiał ukrywać się w lasach. Prelegentka scharakteryzowała relację łączącą malarza z Vincenzem oraz wartość literacką korespondencji.
W dyskusji wspominano inne przyjaźnie autora „Połoniny” z malarzami – np. Józefem Czapskim i Jeanem Colinem – oraz podkreślano konieczność dalszych studiów nad poglądami Vincenza na sztuki wizualne, rozpoczętych już przez profesora Jakuba Żmidzińskiego. Rozmawiano również o tendencji Vincenza do przyjmowania roli mentora i formułowania wskazówek, jak warto żyć, wynikającej z głębokiego pragnienia naprawiania świata. A pod tym linkiem można obejrzeć nagranie z tego seminarium.

Dziesiąta Sądecka Watra Archeologiczna

2 lipca 2026 | Wydarzenia | Na temat:

Zapraszamy do udziału w zwiedzaniu stanowisk archeologicznych z prof. Marcinem Przybyłą z Instytutu Archeologii UJ, w ramach 10. edycji Sądeckiej Watry Archeologicznej, która odbędzie się w sobotę i niedzielę, 18-19 lipca 2026 r. na Górze Zyndrama w Maszkowicach, na stanowisku Marcinkowice oraz na Babiej Górze w Zabrzeży. Wydarzenie jest organizowana przez Towarzystwo Karpackie i Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Dom Sądecki we współpracy z Gminą Łącko oraz Oddziałem Polskiego Towarzystwa Historycznego w Nowy Sączu. Patronat medialny czasopisma i portalu Archeologia Żywa.

Program:
Sobota, 18 lipca:
10-12, Maszkowice, pierwsza tura zwiedzania stanowiska na Górze Zyndrama,
14-16, Maszkowice, druga tura zwiedzania stanowiska na Górze Zyndrama,
Niedziela, 19 lipca:
11-13 Marcinkowice, Grodzisko,
16-17 Zabrzeż, Babia Góra.

Kontakt: Robert Księżopolski, tel. 668840034. Informacja dostępna także pod tym linkiem.

Nagranie ze Spotkań z Beskidem Małym

27 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie

Niniejszym – zgodnie z utartym zwyczajem – udostępniamy pod tym linkiem nagranie z ostatnich Spotkań karpackich onlin, na których dr Ewelina Mocior opowiadała niezwykle zajmująco o przyrodzie, historii i kulturze Beskidu Małego i jego najbliższego sąsiedztwa. Kto przegapił, teraz ma szansę gapiostwo naprawić.
A za miesiąc, oczywiście w czwartek, 30 lipca na Spotkaniach karpackich online dr Wojciech Marcinkowski z Muzeum Narodowego w Krakowie, kurator wystawy „Gotyk w Karpatach”, opowie o ekspozycji i o swoim „widzeniu” Karpat. To dodatkowa motywacja do odwiedzenia wystawy, która dostępna będzie tylko do 9 sierpnia. Zapraszamy!

Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego

20 czerwca 2026 | Nowości wydawnicze | Na temat: ,

Nakładem wydawnictwa Księgarnia Akademicka w lutym 2026 roku ukazał się dwutomowy Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego. Wstęp, naukowe opracowanie oraz redakcję haseł przygotowała prof. Olena Duć-Fajfer. Publikacja ta ukazuje słownictwo w jego naturalnym środowisku językowym – w obrębie związków wyrazowych i struktur składniowych. Każde hasło opatrzone zostało opisem gramatycznym oraz przykładem z tekstów źródłowych, a znaczenia słów przeanalizowano w ich naturalnym kontekście kulturowym. Podstawę źródłową słownika, nad którym prace trwały blisko 11 lat, stanowi korpus tekstów łemkowskojęzycznych liczący 1891 pozycji, a także materiały audio z terenowych badań leksykologicznych oraz wywiady. Prace terenowe były ostatnią szansą na zarejestrowanie unikalnego słownictwa bezpośrednio od najstarszych, rodowitych mieszkańców Łemkowszczyzny, wychowanych w naturalnym środowisku językowym. Słownik był współtworzony przez aktywnych użytkowników języka, a celem jego publikacji jest przeciwdziałanie dominacji języka polskiego oraz ochrona mowy łemkowskiej przed zaniknięciem. Poprzez swoją specyficzną strukturę słownik tworzy tzw. przestrzeń immersyjną, umożliwiającą naukę i myślenie w tym języku bez pośrednictwa polszczyzny. Dedykowany jest zarówno rodowitym Łemkom, jak i osobom uczącym się od podstaw. Stanowiąc narzędzie wspierające współczesną żywotność oraz rewitalizację języka łemkowskiego.

Kонтекстуальный словник лемківского языка. Вступ, наукове опрацуваня і редакция словниковых статий Олены Дуць-Файфер [Olena Duć-Fajfer (red.), Kontekstualny słownik języka łemkowskiego], Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Кraków 2019–2025, t. 1: А–Л, 1154 s., t. 2: М–Я, 1217 s.

„W górskim gnieździe” Beskidu Małego

18 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Zapraszamy na szóste w tym roku Spotkanie Karpackie online, które odbędą się jak zwykle w ostatni czwartek miesiąca tj. 25 czerwca o godz. 19. Naszym gościem będzie dr Ewelina Mocior, badaczka i autorka cenionych przewodników po nie zawsze oczywistych częściach Karpat, a szczególnie po ciągle niedocenianych karpackich pogórzach. W trakcie spotkania nasz gość opowie o przyrodzie, historii i kulturze Beskidu Małego. O tym, jak te zagadnienia są ze sobą powiązane, jak ślady dawnej gospodarki ludzkiej zapisały się krajobrazie tej części Beskidów Zachodnich, a także o tym, co wyróżnia Beskid Mały spośród innych pasm beskidzkich. Porozmawiamy również o rozwoju turystyki oraz o ochronie przyrody na tym terenie. Oprócz najważniejszych kwestii (dlaczego Beskid Mały jest akurat „mały”?), nie zabraknie różnych zaskakujących ciekawostek. Dla niezorientowanych w zagadnieniach regionalizacji: Beskid Mały sąsiaduje od zachodu z Beskidem Śląskim, od wschodu z Beskidem Makowskim, od południa z Kotliną Żywiecką i Beskidem Makowskim, a od północy z Pogórzem Śląskim i Pogórzem Wielickim. Najwyższym szczytem tego pasma jest Czupel (933 m n.p.m.).

Ewelina Mocior – doktor nauk o Ziemi, ekolog krajobrazu. Absolwentka geografii, ochrony środowiska oraz studiów magisterskich uzupełniających na kierunku biologia z geologią – ochrona przyrody. Zawodowo zajmuje się zagadnieniami relacji człowiek–środowisko. Autorka kilkunastu publikacji naukowych oraz kilku przewodników turystyczno-przyrodniczych, w tym przewodnika po Beskidzie Małym pt. „W górskim gnieździe”. Wielbicielka długich wędrówek nie tylko po Karpatach. Czytaj dalej →

„Towarzystwo Karpackie. Historia”

17 czerwca 2026 | Wydarzenia

Dzięki uprzejmości Oficyny wydawniczej „Rewasz” wydawcy książki Tomasza Wojciecha Łękawskiego „Tam idziemy, gdzie nas nie ma… Warszawskie akademickie środowisko turystyczne. Część druga”, możemy na naszym portalu udostępnić wszystkim zainteresowanym, zamieszczony w niej mój artykuł podsumowujący trzydzieści pięć lat działalności Towarzystwa Karpackiego. Jest to chyba pierwszy tekst rekapitulujący (dość zresztą pobieżnie) naszą dotychczasową działalność. Pdf pod tym linkiem. Mam nadzieję, że powstaną następne, pełniejsze opracowania, ale na razie zapraszam do lektury. Wszystkie uwagi, uzupełnienia i ewentualne sprostowania mile widziane – proszę przesyłać na adres poczta@karpaccy.pl. I od razu pierwsza korekta: na stronie 14 w podpisie pod zdjęciem jest 2001 r., a powinno być 1991 r.

„Czas dla Łopienki” odsłona 13

16 czerwca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Zapraszamy serdecznie na trzynastą edycję sesji informacyjno-prelekcyjnej „Czas dla Łopienki” poświęconej wymianie myśli, pomysłów i informacji dotyczących Łopienki i nie tylko, która odbędzie się w Gminnym Centrum Kultury i Edukacji w Cisnej w sobotę 27 czerwca 2026 r.

A oto jej program:

CZĘŚĆ INFORMACYJNA – godz. 10-11.30
Sprawozdanie Towarzystwa Karpackiego z działalności w Łopience w 2025 r. i, remontu cerkwi z funduszy „Polskiego Ładu”.
Łopienka w planach Gminy Cisna, przedstawi wójt Dariusz Wethacz;
Informacja Nadleśnictwa Cisna o planach na najbliższy rok w Łopience;
Informacja Nadleśnictwa Baligród o planach prac w Łopience;
Stowarzyszenie Rozwoju Wetliny i Okolic, informacja o działalności; Czytaj dalej →

Kumotry z Obczyny Wielkiej

14 czerwca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

„Kumotry”, to film w reżyserii Emilii Śniegoskiej opowiadający o przyjaźni kobiet zamieszkujących wymierającą polską wieś Plesza w rumuńskich Karpatach na Bukowinie. Hanka i Bronka pochowały już mężów, dzieci wyjechały za granicę w poszukiwaniu lepszych perspektyw. Samodzielne i niezależne bohaterki imponują pogodą ducha, choć ich rzeczywistość nieubłaganie odchodzi w przeszłość. Pozostają wspomnienia o czasach, które już nie wrócą i wspólne stawianie czoła wyzwaniom codzienności. Nostalgiczny obraz niknącego świata skrzy się bezpretensjonalnym humorem i zachwyca zdjęciami, oddającymi urok Obciny Mare. To wzruszający film o pamięci, przyjaźni i przemijaniu. Od 12 czerwca 2026 film można obejrzeć w kinach repertuarowych.

Tam idziemy, gdzie… część druga

9 czerwca 2026 | Nowości wydawnicze

Miło mi poinformować, że nakładem Oficyny Wydawniczej „Rewasz” i Fundacji Ogólnopolskiej Komisji Historycznej Ruchu Studenckiego ukazała się druga część obszernego opracowania autorstwa Tomasza Wojciecha Łękawskiego zatytułowana „Tam idziemy, gdzie nas nie ma… Warszawskie akademickie środowisko turystyczne. Część druga.” Dzieło liczy 348 stron formatu A5, w kolorze, zawiera też blisko 300 ilustracji (archiwalne zdjęcia, reprodukcje okładek śpiewników i informatorów turystycznych). Oprawa twarda. Seria: Zeszyty historyczne ruchu studenckiego nr 26. wyd. I. Pruszków 2026 r.
Wprawdzie na okładce zostało z pierwszej części (zapewne przeoczone) sformułowanie „w latach 1950-1990”, ale na stronie tytułowej już tego dopisku nie ma. I dobrze, bo opracowanie zdecydowanie poza te daty wybiega, sięgając tu i ówdzie nawet po rok 2025. Spory fragment dzieła – niewątpliwie ze względu na pępowinę autora – jest poświęcony Studenckiemu Kołu Przewodników Beskidzkich, szczególnie liczący 40 stron fragment będący w zasadzie kroniką za lata 1989-2025. W opracowaniu znalazł się też mój tekst poświęcony historii Towarzystwa Karpackiego – chyba pierwszy podsumowujący (dość pobieżnie) jego trzydziestopięcioletnią działalność. Jest także wiele innych ciekawych artykułów, z których moim zdaniem szczególnie wart polecenia jest ten zatytułowany „Śpiewali z nami – śpiewali dla nas”, autorstwa Adama Kulewskiego, który świetnie zna temat, bo sam spędził mnóstwo wieczorów i nocy z gitarą przy turystycznych ogniskach. Dla tych, którzy pamiętają tamte czasy publikacja jest okazją do nostalgicznych wspomnień, dla badaczy dziejów turystyki studenckiej to lektura obowiązkowa. A oto szczegółowy spis treści opracowania, które jest do nabycia u wydawcy: Czytaj dalej →