O szlaku Straży Granicznej

Niniejszym udostępniamy pod tym linkiem nagranie z ostatnich Spotkań Karpackich online z 19 listopada 2026 r., na których wójt Gminy Lutowiska Janusz Krupa opowiedział o przebiegającym przez Bieszczady i Beskid Niski „Transgranicznym Szlaku Dawnych Placówek Straży Granicznej”, oraz o związanej z nim „Odznace Turystyczno-Historycznej Transgranicznego Szlaku Dawnych Placówek Straży Granicznej”.
Jednocześnie zapraszamy jak zwykle bardzo serdecznie w czwartek 17 grudnia na ostatnie w tym roku Spotkania Karpackie online, które poświęcone będą prehistorii Bieszczadów, a ich gościem będzie archeolog specjalizujący się w neolicie, prof. Andrzej Pelisiak.

Szlak dawnych placówek Straży Granicznej

W nastrojach listopadowo-sentymentalnych zapraszamy na jedenaste w tym roku Spotkania Karpackie online, które odbędą się 19 listopada 2026 r., o godz. 19. Ich tematem będzie zainaugurowany niedawno „Transgraniczny Szlak Dawnych Placówek Straży Granicznej”, a gościem jeden z inicjatorów tego projektu – Janusz Andrzej Krupa, wójt Gminy Lutowiska. Szlak ma charakter historyczno-turystyczny i łączy miejsca związane z przedwojenną Strażą Graniczną w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Jego długość wynosi 150 km, a przebiega przez tereny gmin Lutowiska, Cisna, Komańcza, Jaśliska, Dukla i Krempna – od Sianek, do Grabiu. W 24 miejscach usytuowania dawnych placówek Straży Granicznej umieszczono repliki polskich słupów granicznych z tablicami informującymi o historii ochrony granicy, oraz o działalności funkcjonariuszy Straży Granicznej II RP. Integralną częścią przedsięwzięcia jest „Odznaka Turystyczno-Historyczna Transgranicznego Szlaku Dawnych Placówek Straży Granicznej”, którą można zdobywać poprzez odwiedzanie kolejnych punktów szlaku oraz pokonywanie określonych tras turystycznych. Szlak powstał w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027, przy wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a partnerem po stronie słowackiej jest Obec Stakčín. Czytaj dalej →

„Vincenz – rewitalizacja”

Właśnie pod tym linkiem zostało udostępnione przez Zakład Edytorstwa Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego nagranie z trzydziestego dziewiątego seminarium vincenzologicznego, które poświęcone było monograficznemu numerowi „Kontekstów Kultury” (2025, z. 4). Rolę głównego prelegenta przyjął na nim redaktor tego numeru „Kontekstów” dr. Jana Zięba. W zawartych w nim trzynastu artykułach i esejach, zgromadzonych pod hasłami „Vincenz – rewitalizacja” poruszono różnorodne kwestie. Warto więc – korzystając z okazji – przedstawić spis treści omawianego numeru:
– Jan Zięba, „Vincenz – rewitalizacja. Uwagi wstępne”;
– Ludwik Frey, „Siewca słów”;
– Włodzimierz Próchnicki, „Lasy Vincenzowe”;
– Krzysztof Duda, „Obecność myśli Platona i Alfreda Northa Whiteheada w »Outopos« Stanisława Vincenza”; Czytaj dalej →

Ziemia Spiska profesorowi Tadeuszowi Trajdosowi

Zarząd Związku Polskiego Spisza oraz redakcja gazety „Na Spiszu” mają zaszczyt zaprosić na konferencję „Dziedzictwo Polskiego Spisza” oraz oficjalną premierę publikacji pt. „Ziemia Spiska wczoraj i dziś”. Księga zostanie ofiarowana profesorowi Tadeuszowi Mikołajowi Trajdosowi z okazji Jego 75. urodzin oraz na pamiątkę 50-lecia Jego pracy naukowej i społecznej na Spiszu. Wydarzenie odbędzie się 21 listopada 2026 roku na Zamku „Dunajec” w Niedzicy.

Program konferencji:
godz. 10 – otwarcie – Jakub Jamróz, Jan Budz;
godz. 10:15 – premiera publikacji „Ziemia Spiska wczoraj i dziś”, połączona z panelem dyskusyjnym współautorów;
godz. 11:30 – „Pół wieku badań dziejów Spisza” – prelekcja prof. Tadeusza Mikołaja Trajdosa podsumowująca Jego dorobek naukowy;
godz. 12 – Uroczyste uhonorowanie zasług Profesora:
– wręczenie dedykowanego egzemplarza publikacji;
– wręczenie Złotej Odznaki Honorowej Województwa Małopolskiego – Krzyża Małopolski;
godz. 12:30 – „…jak to od początku z naszym Spiszem było” – panel wspomnieniowy. Prowadzenie: Elżbieta Łukuś i Julian Kowalczyk;
godz. 14 – Uroczysty poczęstunek i spotkanie integracyjne.

Pograniczne historyczne i antropologiczne

Serdecznie zapraszamy w piątek 6 listopada o godz. 17 do Państwowego Muzeum Etnograficznego przy ul. Kredytowej 1 w Warszawie na spotkanie z autorami książek o pograniczach, ich pamięci i tożsamości. Punktem wyjścia do rozmowy będą dwie publikacje. Pierwsza pt. „Na zachód od Bugu. Dzienniki z pogranicza” autorstwa dr Julii Bujskich – dziennik terenowych doświadczeń etnograficznych kijowskiej antropolożki, próbującej od ponad dekady zrozumieć i opisać złożoność oraz wieloaspektowość polsko-ukraińskich relacji w Polsce. To reportaż antropologiczny, w podróż po pograniczach: od Podkarpacia i Lubelszczyzny po Pomorze. Druga pt. „Bieszczady. Okruchy minionego świata. Fotografie z lat 1976–2021” autorstwa Stanisława Krycińskiego – fotograficzny zapis ginącego świata wielokulturowych Bieszczadów, utrwalony przez wybitnego znawcę Polski południowo-wschodniej. Spotkanie poprowadzi dr Albert Jawłowski.

Rewitalizacja po łemkowsku

Jeżeli ktoś przegapił ostatnie Spotkania Karpackie online, to klikając na ten link może swoje gapiostwo naprawić i obejrzeć niezwykle ciekawą opowieść prof. Oleny Duć-Fajfer o pracy nad dwutomowym Kontekstualnym słownikiem języka łemkowskiego, a także o problemach z jakimi muszą się mierzyć ci, którzy język łemkowski rewitalizują.
Tradycyjnie zapraszamy też na kolejne Spotkania Karpackie online, na których (Uwaga!) 19 listopada Janusz Krupa, wójt Gminy Lutowiska opowie o transgranicznym szlaku dawnych placówek straży granicznej.

Z prof. Oleną Duć-Fajfer o łemkowskim słowniku

Zapraszamy na dziesiąte w 2026 r. Spotkania Karpackie online, które odbędą się w czwartek, 29 października o godz. 19. Naszą gościnią będzie prof. UJ dr hab. Olena Duć-Fajfer, a rozmowa będzie dotyczyła wydanego na początku 2026 r. dwutomowego Kontekstualnego słownika języka łemkowskiego. Pani profesor odpowiadała za redakcję zawartych w nim haseł oraz opracowanie naukowe dzieła, które jest pierwszą taką publikacją na świecie. Prace nad słownikiem trwały 11 lat. Ukazuje on słownictwo w jego naturalnym środowisku językowym – w obrębie związków wyrazowych i struktur składniowych. Każde hasło opatrzono opisem gramatycznym oraz przykładem z tekstów źródłowych. Podstawę źródłową słownika stanowi korpus tekstów łemkowskojęzycznych liczący 1891 pozycji, a także materiały audio z terenowych badań leksykologicznych oraz wywiady. Prace terenowe były ostatnią szansą na zarejestrowanie unikalnego słownictwa bezpośrednio od najstarszych, rodowitych mieszkańców Łemkowyny. Słownik jest dedykowany zarówno rodowitym Łemkom, jak i osobom uczącym się języka, stanowiąc cenne narzędzie wspierające żywotność oraz rewitalizację języka łemkowskiego. Czytaj dalej →

Waldemar Czechowski na ścieżkach Vincenza

Gościem trzydziestego ósmego seminarium vincenzologicznego Zakładu Edytorstwa Instytutu Filologii Polskiej UWr był Waldemar Czechowski, twórca filmu dokumentalnego „Śladami Stanisława Vincenza”. Opowiedział o swojej wieloletniej fascynacji spuścizną Vincenza oraz o niezwykłych spotkaniach, jakie towarzyszyły pracy nad filmem, który – mimo upływu ponad ćwierćwiecza od premiery – pozostaje ważnym źródłem wiedzy o życiu i dziele autora „Połoniny”. Ważną część seminarium stanowiła prezentacja nagrania rozmowy z Czesławem Miłoszem, zarejestrowanego podczas prac nad filmem. Laureat Literackiej Nagrody Nobla wspomina swoje spotkania ze Stanisławem Vincenzem w La Combe, opowiada o jego wpływie na własną twórczość oraz myślenie o Europie, „małych ojczyznach”, emigracji i kulturze pogranicza, a także o relacji mistrz–uczeń. W nagraniach pojawiają się również refleksje dotyczące Huculszczyzny, tradycji greckiej, chasydyzmu, dziedzictwa Europy oraz inspiracji, które doprowadziły Miłosza do napisania „Doliny Issy”. Po projekcji odbyła się dyskusja poświęcona relacjom między Vincenzem a Miłoszem, aktualności Vincenzowego przesłania we współczesnym świecie oraz znaczeniu osobowości autora „Połoniny” jako przewodnika duchowego i intelektualnego kolejnych pokoleń czytelników. Nagranie z Seminarium dostępne jest pod tym linkiem.

Wpisany w Pieniny – ks. Walenty Gadowski

W najbliższą sobotę, 17 października 2026 r. o godz. 10, w Pawilonie Pienińskiego Parku Narodowego w Szczawnicy przy Drodze Pienińskiej rozpocznie się konferencja naukowa pt. „Wpisany w Pieniny” poświęcona księdzu Walentemu Gadowskiemu (1861–1956), twórcy Pienińskich Perci.
Ks. prof. Marian Zając wygłosi prelekcję pt. „Prowadzić, nie wyręczać. Strategia wychowawcza księdza Walentego Gadowskiego”. Ryszard Remiszewski opowie o twórcy ekstremalnych szlaków turystycznych w Tatrach i Pieninach. Zaplanowano także promocję książki Wojciecha Sali, poświęconej ks. Gadowskiemu. Natomiast o godz. 12 odsłonięta zostanie tablica pamiątkowa przy Drodze Pienińskiej.

Odpust, odpust i po odpuście

Minęło parę dni i już z pewnym dystansem można spojrzeć na tegoroczny XXVII powojenny odpust w Łopience, który z pewnością można zaliczyć do wyjątkowo udanych. Tym bardziej, że poprzedni odbywał się jeszcze w trakcie trwającego remontu cerkwi z nieuporządkowanym jej otoczeniem i gliną lepiącą się do butów. Ten odbył się już z pięknie prezentującą się odmalowaną cerkwią i rabatkami kwiatów przed wejściem. O tym, że się wyjątkowo udał nie zdecydowała liczba przybyłych księży – choć w tym roku było ich czternastu, w tym aż dwóch biskupów: Piotr Przyborek sufragan diecezji gdańskiej i Leon Mały sufragan diecezji Lwowskiej. Także nie to, że przybyło prawie dwa tysiące pielgrzymów i turystów, a piesza pielgrzymka z Górzanki prowadzona przez księdza Piotra Bartnika liczyła około 420 pielgrzymów. Także wspaniała pogoda, słońce i prawdziwie letnia temperatura, chociaż na pewno przełożyły się na liczbę uczestników, którzy przybyli z całej Polski: z Mazowsza, Wielkopolski, Pomorza, Śląska i Podkarpacia nie były decydujące. Tak samo jak koncert Agaty Rymarowicz i Pawła Lewandowskiego, który był dodatkową atrakcją. Tak naprawdę o wyjątkowości tegorocznego odpustu zdecydowała suma tych wszystkich czynników, a przede wszystkim wyjątkowa atmosfera, modlitewne skupienie i osobiste traktowanie uczestnictwa w odpuście. Czytaj dalej →