Ogólne

Dudy podhalańskie dziedzictwem kultury

kobzaDecyzję o wpisaniu sztuki wytwarzania kozy czyli dud podhalańskich  i umiejętności gry na nich na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego podjęła minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Małgorzata Omilanowska. Dudy podhalańskie, posiadają czterogłosowe brzmienie, a cechy ich budowy, liczba i sposób rozmieszczenia piszczałek są jedyne w swoim rodzaju. Instrument zrobiony jest z koziej skóry i drewna jaworowego lub owocowego. Zoomorficzna główka instrumentu nawiązuje do głowy kozicy a samą kozę wieńczą rogi tego zwierzęcia. Kolekcję najstarszych dud podhalańskich z XIX w. posiada Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem. budzDudy niegdyś były instrumentem silnie związanym z kulturą pasterską. Przy ich dźwięku wypasano owce na tatrzańskich halach. Jeszcze w pierwszej połowie XIX w. dudy wchodziły w skład wiejskich kapel przygrywających na weselach. Na przełomie XIX i XX w. dudy zaczęły być wypierane przez klasyczne skrzypce. Wówczas sędziwego dudziarza, bacę z Doliny Małej Łąki Stanisława Budza-Mroza, który stał się bohaterem poematu Kasprowicza, nazywano „ostatnim dudziarzem Podhala”. Obecnie na dudach podhalańskich gra kilkadziesiąt osób. Wpisanie dud podhalańskich na krajową listę oznacza, że będą możliwe starania o wpisanie tego instrumentu na międzynarodową Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Znajdują się na niej 282 pozycje, dotychczas nie ma tam żadnej pozycji polskiej.

Łopieńska kolęda

OLYMPUS DIGITAL CAMERATowarzystwo Karpackie serdecznie zaprasza na wspólne kolędowanie do cerkwi w Łopience w sobotę 31 stycznia 2015 roku o godzinie 10:30. Zapraszamy wszystkich, którzy mają ochotę zaśpiewać swoją ulubioną kolędę lub pastorałkę, którzy chcą posłuchać, a może i nauczyć się starych i nowych kolęd, a przede wszystkim tych, którzy chcą jeszcze pozostać w radosnym nastroju Bożego Narodzenia w niepowtarzalnym klimacie łopieńskiego sanktuarium. Zaśpiewamy kolędy polskie, ruskie i ukraińskie „Oj maluśki, maluśki” i „Szczedryj Weczir”, będziemy starali się odświeżyć w pamięci zagubione zwrotki, spróbujemy zaśpiewać na głosy i wybrać najoryginalniejszą, najmniej znaną, a także najpiękniejszą kolędę. Mile widziane będą wszelkie instrumenty muzyczne. Dla zmarzniętych, zgłodniałych i ochrypłych przewidziana jest ciepła herbata i ciasteczka.

Stulecie bitwy pod Kirlibabą

kirlibabaDokładnie sto lat temu w dniach 19-23 stycznia 1915 r. w rejonie karpackiej wsi Kirlibaba (Cârlibaba, dziś rumuńska Bukowina) stoczyli zwycięskie boje z Rosjanami żołnierze Legionu Polskiego.
W połowie stycznia 1915 roku, w wyniku niepowodzeń oddziałów austro-węgierskich w walkach na Pokuciu, Rosjanie weszli na prawie nie bronioną Bukowinę zajmując Kympulung Mołdawski, Iacobeni i Kirlibabę. Zagrożenie strategicznych dla Węgier przełęczy Rotunda i Przysłop spowodowało konieczność szybkiego kontrataku. Zadanie to powierzono grupie operacyjnej gen. Pflanzer-Baltina, w której skład włączono część Legionu Polskiego dowodzoną nominalnie przez gen. Karola Trzaskę-Durskiego, a faktycznie przez płk. Zygmunta Zielińskiego. W jej skład wchodziło 5 batalionów 2. i 3. pułku piechoty, dwa szwadrony kawalerii i dwie baterie artylerii, w sumie 90 oficerów i około 2100 żołnierzy. Czytaj dalej

Na Nowy Rok 2015

Źródło na płaju, fot. A. WIelocha

Serdeczne życzenia znalezienia w Karpatach źródeł, z których pić można do woli,
składa wszystkim miłośnikom Karpat redakcja portalu

Bieszczadzki TOnZ „Strażnikiem Dziedzictwa Rzeczypospolitej”

tonzLaureatem II edycji ustanowionego przez marszałka Senatu konkursu „Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej”, został Oddział Bieszczadzki Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Otrzymał nagrodę krajową dla instytucji oraz tytuł „Strażnika Dziedzictwa Rzeczypospolitej” za rewitalizację zabytków powiatów bieszczadzkiego i leskiego, a także za opiekę nad nimi oraz propagowanie idei ochrony dziedzictwa kulturowego Bieszczadów m.in. poprzez wydawanie rocznika „Bieszczad”. Nagrodę, pamiątkowy medal i dyplomy wręczane przez marszałka Senatu Bogdana Borusewicza i minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Małgorzatę Omilanowską odebrali członkowie zarządu Mieczysław Darocha, Andrzej Stachyrak i Andrzej Szczerbicki. Dołączamy nasze serdeczne gratulacje.

XV odpust w Łopience

odpust_2014Z niewielkim opóźnieniem przekazujemy informację o XV-tym odpuście w Łopience, który odbył się 5 października. Mszy przewodniczył ks. Rafał Szykuła z Łańcuta w koncelebrze z ks. Mironem Michaliszynem. Na odpust przybyły tym razem dwie  pielgrzymki – z Górzanki prowadzona tradycyjnie przez księży Piotra Bartnika i Eugeniusza Suszka oraz po raz pierwszy z Baligrodu. Pielgrzymów było tak dużo, że nie zmieścili się w świątyni i zajęli plac przed cerkwią. Pogoda dopisała i tylko pod koniec mszy lekko pokropiło. Dopiosali także kramarze i miejscowi artyści – rzeźbiarze i malarze, którzy wystawili wokół cerkwi własne prace. Były także stragany z jadłem, herbatą, barszczem i ciasteczkami, wpływy ze sprzedaży których  przeznaczono na rzecz cerkwi w Łopience. Czytaj dalej

Pamięci Barbary Tondos i Jerzego Tura

konferencaj_drogi_bezdrozaW imieniu organizatorów serdecznie zapraszamy do udziału w konferencji dedykowanej Barbarze Tondos i Jerzemu Turowi, a zatytułowanej „Drogi i rozdroża ochrony zabytków w Polsce południowo-wschodniej po 1945 r.”, która odbędzie się 26-27 września br. w Krakowie w sali konferencyjnej Biblioteki Jagiellońskiej (piątek) i w Sali im. Karola i Karoliny Lanckorońskich w Collegium Iuridicum Uniwersytetu Jagiellońskiego (sobota). Konferencji będzie towarzyszyć wystawa w hallu głównym Biblioteki Jagiellońskiej pt. „Odpowiedzialność inteligenta. Barbara Tondos i Jerzy Tur w kontrze do komunistycznej władzy”, której otwarcie poprzedzi opowieść o podziemnej bibliotece działającej w rzeszowskim mieszkaniu Barbary i Jerzego. Szczegóły w programie konferencji.

Ostatnia droga Andrzeja Vincenza

andrzej_Vincenz_02W królewskim mieście Krakowie na Cmentarzu Salwatorskim, 10 września złożono do grobu rodziców prochy zmarłego 16 sierpnia prof. Andrzej Vincenza (1922-2014), slawisty z uniwersytetów w Heidelbergu i Getyndze, publicysty, edytora dzieł Stanisława Vincenza.
Zmarły był synem Stanisława Vincenza, pisarza i myśliciela, piewcy Huculszczyzny, którą opisał w tetralogii „Na wysokiej połoninie”. Przemawiający nad grobem podkreślali, iż dzieje rodziny Vincenzów mogą być symbolem jedności Europy i przyjaźni Polaków i Ukraińców. Andrzej Vincenz, przez całe swoje życie, w Szwajcarii, Niemczech i Francji tęsknił do swej huculskiej ojczyzny. Wspominał „Mój dom rodzinny spalił się w 1941 r., ale moja huculska mała ojczyzna nadal żyje we mnie”. Czytaj dalej

Odwiedzajmy Berbeşti

berbesti_01mxBlisko rok temu pisaliśmy już o tym, że w położonej w dolinie Mary (dopływ Izy) miejscowości Berbeşti w rumuńskim Marmaroszu na starym wiejskim cmentarzu, dzięki staraniu pana Laurenţiu Batina i jego rodziny, stanęła piękna drewniana „troiță” wieńcząca grób poległych tu 6 października 1914 roku polskich Legionistów. Wkrótce minie dokładnie 100 lat od dnia, w którym miała miejsce potyczka przy moście na Marze w Berbeşti, będąca pierwszą walką Legionów Polskich w Karpatach Wschodnich. Poległych w niej pięciu (sześciu?)  legionistów pochowano na pobliskim cmentarzu. Pan Laurenţiu Batin i mieszkańcy Berbeşti planują w dniu 10 października 2014 roku uroczystą modlitwę za duszę poległych Polaków i założenie kwiatów na odnowionej mogile. Do udziału w tej uroczystości zapraszają serdecznie wszystkich tych, którzy chcieli by w setną rocznicę śmierci oddać hołd poległym.
Ze swej strony apelujemy do wszystkich polskich turystów zwiedzających cerkwie w dolinie Izy czy wesoły cmentarz w Săpânța – pamiętajcie o mogile Polskich Legionistów w Berbeşti. Naprawdę niewiele drogi trzeba nadłożyć, to tylko 8 km od Syhotu Marmaroskiego, żeby pokłonić się prochom żołnierzy poległych przed stu laty w drodze do wolnej Polski. Dla ułatwienia zamieszczamy plan miejscowości, na którym przedstawiamy dokładną lokalizację mogiły, oraz trasę dojazdu do niej (wąska droga asfaltowa) lub dojścia (ok. 1 km).

mapa_mala_X Czytaj dalej

Zmarł Andrzej Vincenz

Andrzej_VincenzZ ogromnym smutkiem przekazujemy wiadomość, która dotarła do nas z pewnym opóźnieniem z Heidelbergu o tym, że w dniu 16 sierpnia 2014 r. zmarł Andrzej Vincenz, pisarz i publicysta, emerytowany profesor slawistyki na Uniwersytetach w Heidelbergu i Getyndze, syn pisarza Stanisława Vincenza urodzony 13 marca 1922 roku we Lwowie.
Andrzej Vincenz redagował i przygotowywał do druku powojenne wydania tetralogii „Na wysokiej połoninie” Stanisława Vincenza oraz innych jego książek. Był też inicjatorem pierwszych konferencji naukowych poświęconych swojemu ojcu, a także podarował Ossolineum wszystkie jego manuskrypty. Był wielkim orędownikiem pojednania polsko-ukraińskiego.
Złożenie prochów śp. Andrzeja Vincenza w grobie jego rodziców odbędzie się w środę 10 września 2014 r. o godz. 12 w Krakowie po mszy św. w kaplicy cmentarnej na Salwatorze. Cześć Jego Pamięci!