Wszystko na temat: Beskid Niski

Szlak dawnych placówek Straży Granicznej

7 listopada 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

W nastrojach listopadowo-sentymentalnych zapraszamy na jedenaste w tym roku Spotkania Karpackie online, które odbędą się 19 listopada 2026 r., o godz. 19. Ich tematem będzie zainaugurowany niedawno „Transgraniczny Szlak Dawnych Placówek Straży Granicznej”, a gościem jeden z inicjatorów tego projektu – Janusz Andrzej Krupa, wójt Gminy Lutowiska. Szlak ma charakter historyczno-turystyczny i łączy miejsca związane z przedwojenną Strażą Graniczną w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Jego długość wynosi 150 km, a przebiega przez tereny gmin Lutowiska, Cisna, Komańcza, Jaśliska, Dukla i Krempna – od Sianek, do Grabiu. W 24 miejscach usytuowania dawnych placówek Straży Granicznej umieszczono repliki polskich słupów granicznych z tablicami informującymi o historii ochrony granicy, oraz o działalności funkcjonariuszy Straży Granicznej II RP. Integralną częścią przedsięwzięcia jest „Odznaka Turystyczno-Historyczna Transgranicznego Szlaku Dawnych Placówek Straży Granicznej”, którą można zdobywać poprzez odwiedzanie kolejnych punktów szlaku oraz pokonywanie określonych tras turystycznych. Szlak powstał w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027, przy wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a partnerem po stronie słowackiej jest Obec Stakčín. Czytaj dalej →

Rewitalizacja po łemkowsku

31 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Jeżeli ktoś przegapił ostatnie Spotkania Karpackie online, to klikając na ten link może swoje gapiostwo naprawić i obejrzeć niezwykle ciekawą opowieść prof. Oleny Duć-Fajfer o pracy nad dwutomowym Kontekstualnym słownikiem języka łemkowskiego, a także o problemach z jakimi muszą się mierzyć ci, którzy język łemkowski rewitalizują.
Tradycyjnie zapraszamy też na kolejne Spotkania Karpackie online, na których (Uwaga!) 19 listopada Janusz Krupa, wójt Gminy Lutowiska opowie o transgranicznym szlaku dawnych placówek straży granicznej.

Z prof. Oleną Duć-Fajfer o łemkowskim słowniku

19 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Zapraszamy na dziesiąte w 2026 r. Spotkania Karpackie online, które odbędą się w czwartek, 29 października o godz. 19. Naszą gościnią będzie prof. UJ dr hab. Olena Duć-Fajfer, a rozmowa będzie dotyczyła wydanego na początku 2026 r. dwutomowego Kontekstualnego słownika języka łemkowskiego. Pani profesor odpowiadała za redakcję zawartych w nim haseł oraz opracowanie naukowe dzieła, które jest pierwszą taką publikacją na świecie. Prace nad słownikiem trwały 11 lat. Ukazuje on słownictwo w jego naturalnym środowisku językowym – w obrębie związków wyrazowych i struktur składniowych. Każde hasło opatrzono opisem gramatycznym oraz przykładem z tekstów źródłowych. Podstawę źródłową słownika stanowi korpus tekstów łemkowskojęzycznych liczący 1891 pozycji, a także materiały audio z terenowych badań leksykologicznych oraz wywiady. Prace terenowe były ostatnią szansą na zarejestrowanie unikalnego słownictwa bezpośrednio od najstarszych, rodowitych mieszkańców Łemkowyny. Słownik jest dedykowany zarówno rodowitym Łemkom, jak i osobom uczącym się języka, stanowiąc cenne narzędzie wspierające żywotność oraz rewitalizację języka łemkowskiego. Czytaj dalej →

Zapis opowieści o jaskiniach Beskidu Niskiego

9 października 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat:

Nie wiem jak to się stało, ale do tej pory nie zamieściliśmy jeszcze zapisu z wrześniowych Spotkań Karpackich online, na których geomorfolog i grotołaz, Rafał Suski opowiadał o jaskiniach Beskidu Niskiego. Nie mamy nic na swoje usprawiedliwienie, może poza tym, że dostępny jest on także, jak zwykle zresztą, na naszym profilu na YouYube. Ale żeby tradycji stało się zadość, niniejszym tu zamieszczamy link do zapisu.
A przy okazji zapraszamy oczywiście na Spotkania Karpackie online w czwartek 29 października. Ich gościem będzie prof. Ołena Duć-Fajfer, a tematem niedawno wydany dwutomowy „Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego”.

O jaskiniach Beskidu Niskiego

10 września 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: ,

Zapraszamy na dziewiąte w 2026 r. Spotkania Karpackie online, które odbędą wyjątkowo w przedostatni czwartek miesiąca, a więc 17 września, jak zwykle o godz. 19. Gościem będzie Rafał Suski, geomorfolog i grotołaz, osoba z pewnością najbardziej zorientowana w zawiłościach i tajemnicach jaskiń Beskidu Niskiego. Zauważyć należy, że środowisko naturalne Beskidu Niskiego najczęściej kojarzone jest z przyrodą ożywioną, a więc ze światem roślin i zwierząt, obszar ten identyfikowany jest powszechnie także przez jego krajobraz kulturowy. Rzadziej zaś Beskid Niski kojarzony jest z elementami przyrody nieożywionej – a więc z tzw. czynnikami abiotycznymi, a już najrzadziej chyba z jaskiniami. Tymczasem w Beskidzie Niskim zinwentaryzowano setki obiektów jaskiniowych, w tym kilka o długości powyżej 100 m. Nasz gość odegrał niebagatelną rolę zarówno w dziele inwentaryzacji jaskiń, jak i w ich eksploracji. Ma więc wszelkie podstawy, aby w oparciu o swoją unikalną wiedzę i osobiste doświadczenia opowiedzieć o tym, jak te beskidzkie jaskinie powstają, jak wyglądają, co można w nich znaleźć, skąd się wzięły ich nazwy, ale także jak zostać ich odkrywcą oraz – co jest szczególnie ważne – czy i jak bezpiecznie można się po nich poruszać. Beskid Niski wciąż jeszcze skrywa nieznane dotąd jaskinie, które cierpliwie czekają na swoich odkrywców. Czytaj dalej →

Opoka dziedzictwa kulturowego Łemków!

31 lipca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Z niewielkim tylko opóźnieniem zamieszczamy na naszym portalu wspaniałą wiadomość. Decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłoszoną 30 lipca 2026 r. , Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego wzbogaciła się o 4 kolejne elementy, a wśród nich język łemkowski jako nośnik dziedzictwa kulturowego Łemków.
To decyzja wiekopomna! Dająca doskonałe wsparcie dla dziesiątków łemkowskich działacz, którzy od wielu już lat, nie oglądając się na trudności, na co dzień wkładają ogromny wysiłek w ocalenie tego języka i zaszczepienie miłości do niego wśród młodego pokolenia. Mamy nadzieję, że nie ustaniecie w swoich wysiłkach, a ta decyzja MKiDN będzie dla Was wparciem.
Wszak bez Was była by ona tylko pustym frazesem!

A oto uzasadnienie tej decyzji zamieszczone na stronie MKiDN:
Język łemkowski od wieków stanowi podstawowy nośnik kultury, pamięci i tożsamości Łemków. Przekazywany w rodzinach poprzez rozmowy, pieśni, modlitwy i opowieści, zachowuje wiedzę o tradycjach, historii oraz życiu wspólnoty. Mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, dziś jest obecny w edukacji, kulturze, mediach i działalności artystycznej. Ochrona języka oznacza jednocześnie zachowanie bogatego dziedzictwa kulturowego Łemków.

„Od Rusal do Jana”

20 lipca 2026 | Wydarzenia | Na temat: ,

Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej (Музей Лемківской Культуры) w sobotę i niedzielę, 25 i 26 lipca 2026 r. zaprasza na kolejną odsłonę Muzealnego Święta Kultury i Tradycji Łemkowskich „Od Rusal do Jana”. W sobotnie popołudnie od godz. 16 organizatorzy zapraszają do zwiedzania Muzeum, a także na promocje książek, wykłady i prelekcje, a od godz. 18 na muzyczne koncerty.
W niedzielę po nabożeństwie w cerkwi pw. św. Mikołaja o godz. 11 i po uroczystym otwarciu Święta także przewidziano wiele atrakcji, pokazy rękodzieła i rzemiosła ludowego, konkursy i oczywiście koncerty wielu zespołów muzycznych z Polski i Słowacji, w tym między innymi „Hudacy”, „Osławiany”, „Kalina” i „Karpatia”, „Makovica” i „Fogaš”.

Wyspiański w Rymanowie

9 lipca 2026 | Nowości wydawnicze | Na temat:

Książka przeznaczona jest dla miłośników Karpat Polskich i wielbicieli twórczości Stanisława Wyspiańskiego. Jej tematem są dwa pobyty Artysty na leczeniu w Rymanowie. Ukazała się w wydawnictwie niszowym, nie trafi więc do wszystkich większych księgarń w Polsce. Ale jest do nabycia w internetowym sklepie wydawnictw Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie i w internetowym sklepie Uzdrowiska Rymanów – które, nawiasem mówiąc, właśnie obchodzi stupięćdziesięciolecie istnienia. Wolno więc przypuszczać, że książka dotrze do zainteresowanych.
Wielu czytelników po nią sięgnie, gdy przeczyta nazwisko autora, bo Tadeusz Łopatkiewicz to znana firma. Dociekliwość, odkrywczość, polszczyzna, rzetelny warsztat naukowy, zadomowienie w kilku dyscyplinach (etnografia, historia sztuki, konserwacja zabytków i pokrewne) oraz, last but not least, staranne opracowanie graficzne, jako że Autor swoje książki na ogół sam makietuje, dostosowując sztukę edytorską do treści – to zalety jego publikacji.
Walorem książki jest wartka narracja, ciekawostki, komentarze odautorskie. Szczególną wartość mają rymanowskie listy Wyspiańskiego, opublikowane tu po raz pierwszy. Autor świetnie wie, że co innego czytać dokument przepisany przez badacza, co innego zaś oglądać skan, mieć bliski kontakt z rękopisem, podziwiać charakter pisma (w ówczesnych szkołach obowiązywała nauka kaligrafii), śledzić poprawki.
Tadeusz Łopatkiewicz ogłosił dotychczas dwanaście artykułów i pięć książek (trzy wspólnie z bratem Piotrem) o Stanisławie Wyspiańskim. Rozproszone w niskonakładowych czasopismach naukowych, wzajemnie się uzupełniają, tworząc zwartą całość. Dobrze byłoby je zebrać w jednej książce.

(Antoni Kroh)

Tadeusz Łopatkiewicz, Między nadzieją a rezygnacją, Stanisław Wyspiański w Rymanowie-Zdroju latem 1901 i 1903 roku, Bibliotheca Pigoniana, t. 11, Wydawnictwo Naukowe PIGONIANUM, Krosno 2026, ss. 222, ISBN 978-83-68799-05-7

Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego

20 czerwca 2026 | Nowości wydawnicze | Na temat: ,

Nakładem wydawnictwa Księgarnia Akademicka w lutym 2026 roku ukazał się dwutomowy Kontekstualny Słownik Języka Łemkowskiego. Wstęp, naukowe opracowanie oraz redakcję haseł przygotowała prof. Olena Duć-Fajfer. Publikacja ta ukazuje słownictwo w jego naturalnym środowisku językowym – w obrębie związków wyrazowych i struktur składniowych. Każde hasło opatrzone zostało opisem gramatycznym oraz przykładem z tekstów źródłowych, a znaczenia słów przeanalizowano w ich naturalnym kontekście kulturowym. Podstawę źródłową słownika, nad którym prace trwały blisko 11 lat, stanowi korpus tekstów łemkowskojęzycznych liczący 1891 pozycji, a także materiały audio z terenowych badań leksykologicznych oraz wywiady. Prace terenowe były ostatnią szansą na zarejestrowanie unikalnego słownictwa bezpośrednio od najstarszych, rodowitych mieszkańców Łemkowszczyzny, wychowanych w naturalnym środowisku językowym. Słownik był współtworzony przez aktywnych użytkowników języka, a celem jego publikacji jest przeciwdziałanie dominacji języka polskiego oraz ochrona mowy łemkowskiej przed zaniknięciem. Poprzez swoją specyficzną strukturę słownik tworzy tzw. przestrzeń immersyjną, umożliwiającą naukę i myślenie w tym języku bez pośrednictwa polszczyzny. Dedykowany jest zarówno rodowitym Łemkom, jak i osobom uczącym się od podstaw. Stanowiąc narzędzie wspierające współczesną żywotność oraz rewitalizację języka łemkowskiego.

Kонтекстуальный словник лемківского языка. Вступ, наукове опрацуваня і редакция словниковых статий Олены Дуць-Файфер [Olena Duć-Fajfer (red.), Kontekstualny słownik języka łemkowskiego], Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Кraków 2019–2025, t. 1: А–Л, 1154 s., t. 2: М–Я, 1217 s.

Sam na sam z Krzysztofem Krzyżanowskim

2 czerwca 2026 | Spotkania Karpackie | Na temat: , ,

Gdyby ktoś miał przypadkiem wolne trzy godziny, a w zeszły czwartek nie uczestniczył w Spotkaniach Karpackich online, to tu, pod tym linkiem ma wyjątkową szansę obejrzenia fascynującej opowieści Krzysztofa Krzyżanowskiego o jego sześćdziesięcioletnim przyglądaniu się okiem kamery najprzeróżniejszym karpackim okolicom. A gdyby jeszcze byłoby mu mało, to w środę 3 czerwca 2026 o godz. 18 w Auli Gminnego Ośrodka Kultury w Uściu Gorlickim odbędzie się pokaz filmów dokumentalnych Krzysztofa Krzyżanowskiego, a w dniach 5-6 czerwca w Galerii u Mamroszów (Ropki 6) i w Swystowym Sadzie (Ropki 10) odbędzie się Piknik Łemkowskiej Kultury „U Siebie”, a wszystko to z okazji jubileuszu 65-lecia TVP Kraków i jubileuszu 80. urodzin Krzysztofa Krzyżanowskiego.
Zaś na kolejnych Spotkaniach Karpackich online 25 czerwca dr Ewelina Mocior, autorka przewodników, opowie o Beskidzie Małym, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień ochrony krajobrazu, wartości kulturowych i historycznych tego obszaru.