styczeń 2015

Karpackie karty pocztowe

30 stycznia 2015 | Aukcyjne karpatiana

konigsfeldW lutym 2015 r. odbędą się aukcje kart pocztowych na węgierskim portalu Darabanth Auction House. W zaprezentowanych katalogach aukcyjnych (do pobrania ze strony domu aukcyjnego) można odnaleźć liczne karpatiana. Ciekawe pocztówki z Karpat Transylwańskich, z Górnych Węgier czyli dzisiejszej Słowacji, a także z Zakarpacia (Kárpátalja. Wśród tych ostatnich zwracają uwagę piękne widoki Pietrosa Czarmohorskiego czy Marmaroskiego Pop Iwana, stacji kolejki leśnej w Királymező czyli znanym z legionowych dziejów Königsfeld (obecnie Ust-Czorna), czy wreszcie pocztówka z przed 1904 r. z widokiem podhowerlańskiej klauzy Kozmieszczyk.
Kolekcjonerom życzymy udanych polowań.

Rozliczamy zbiórki publiczne

30 stycznia 2015 | Ogólne | Na temat: ,

muzeum_olchowiec_chyzaTowarzystwo Karpackie od wielu lat prowadzi zbiórki publiczne na odbudowę i rekonstrukcję zespołu cerkiewnego w Łopience, oraz na remont, konserwację i zakup nowych eksponatów do Muzeum – chyży łemkowskiej w Olchowcu. Zbiórki odbywają się poprzez sprzedaż cegiełek oraz poprzez wpłaty na konto Towarzystwa z zaznaczeniem ich przeznaczenia. Zebrane pieniądze umożliwiają kustoszowi Łopienki Zbigniewowi Kaszubie prowadzenie odbudowy zespołu cerkiewnego, a właścicielowi muzeum w Olchowcu Tadeuszowi Kiełbasińskiemu konserwację chyży i uzupełnianie zbiorów. lopienka_zespol_cerkiewny
Wszystkim darczyńcom z całego serca dziękujemy, a poniżej zamieszczamy oficjalne sprawozdania z obydwu zbiórek publicznych.

Sprawozdanie ze zbiórki publicznej w 2014 r.
na odbudowę cerkwi w Łopience.

Sprawozdanie ze zbiórki publicznej w 2014 r.
na remont Muzeum – chyży łemkowskie w Olchowcu.

Więcej o Łopience oraz więcej o Muzeum w Olchowcu

Zmarła Urszula Janicka-Krzywda

25 stycznia 2015 | Ogólne

ula_krzywdaZ ogromnym smutkiem przekazujemy informację, która dotarła do nas przed chwilą. W dniu dzisiejszym, po długiej i ciężkiej chorobie zmarła Urszula Janicka-Krzywda etnograf, badaczka kultury ludowej Karpat, folklorystka, wieloletni kustosz Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Autorka niezliczonej ilości książek i artykułów poświęconych kulturze karpackich górali. Laureatka Nagrody Województwa Małopolskiego im. Romana Reinfussa i Nagrody im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”. Członek Towarzystwa Karpackiego z 34 numerem legitymacji. Ula kochała i rozumiała góry. Karpackie zbójnictwo, zwyczaje i obrzędy pasterskie, góralskie czary i wierzenia nie miały dla Uli żadnych tajemnic.
Strasznie będzie nam Jej brakowało.

Żałobna msza św. za Urszulę Janicką-Krzywdę zostanie odprawiona w kościele par. pw. Św. Klemensa w Zawoi Centrum w sobotę 31 stycznia 2015 r. o godz. 13, po czym nastąpi odprowadzenie zwłok na cmentarz. Wcześniej, o godz. 12.30 rozpoczną się w kościele modlitwy w intencji Urszuli. Na cmentarzu odbędzie się kwesta na rzecz hospicjum św. Łazarza w Krakowie.

Piotrze wiedz, że jesteśmy z Tobą w tych trudnych chwilach. Przyjmij, prosimy, nasze wyrazy głębokiego współczucia.

Dudy podhalańskie dziedzictwem kultury

25 stycznia 2015 | Ogólne

kobzaDecyzję o wpisaniu sztuki wytwarzania kozy czyli dud podhalańskich  i umiejętności gry na nich na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego podjęła minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Małgorzata Omilanowska. Dudy podhalańskie, posiadają czterogłosowe brzmienie, a cechy ich budowy, liczba i sposób rozmieszczenia piszczałek są jedyne w swoim rodzaju. Instrument zrobiony jest z koziej skóry i drewna jaworowego lub owocowego. Zoomorficzna główka instrumentu nawiązuje do głowy kozicy a samą kozę wieńczą rogi tego zwierzęcia. Kolekcję najstarszych dud podhalańskich z XIX w. posiada Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem. budzDudy niegdyś były instrumentem silnie związanym z kulturą pasterską. Przy ich dźwięku wypasano owce na tatrzańskich halach. Jeszcze w pierwszej połowie XIX w. dudy wchodziły w skład wiejskich kapel przygrywających na weselach. Na przełomie XIX i XX w. dudy zaczęły być wypierane przez klasyczne skrzypce. Wówczas sędziwego dudziarza, bacę z Doliny Małej Łąki Stanisława Budza-Mroza, który stał się bohaterem poematu Kasprowicza, nazywano „ostatnim dudziarzem Podhala”. Obecnie na dudach podhalańskich gra kilkadziesiąt osób. Wpisanie dud podhalańskich na krajową listę oznacza, że będą możliwe starania o wpisanie tego instrumentu na międzynarodową Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Znajdują się na niej 282 pozycje, dotychczas nie ma tam żadnej pozycji polskiej.

Łopieńska kolęda

22 stycznia 2015 | Ogólne | Na temat: ,

OLYMPUS DIGITAL CAMERATowarzystwo Karpackie serdecznie zaprasza na wspólne kolędowanie do cerkwi w Łopience w sobotę 31 stycznia 2015 roku o godzinie 10:30. Zapraszamy wszystkich, którzy mają ochotę zaśpiewać swoją ulubioną kolędę lub pastorałkę, którzy chcą posłuchać, a może i nauczyć się starych i nowych kolęd, a przede wszystkim tych, którzy chcą jeszcze pozostać w radosnym nastroju Bożego Narodzenia w niepowtarzalnym klimacie łopieńskiego sanktuarium. Zaśpiewamy kolędy polskie, ruskie i ukraińskie „Oj maluśki, maluśki” i „Szczedryj Weczir”, będziemy starali się odświeżyć w pamięci zagubione zwrotki, spróbujemy zaśpiewać na głosy i wybrać najoryginalniejszą, najmniej znaną, a także najpiękniejszą kolędę. Mile widziane będą wszelkie instrumenty muzyczne. Dla zmarzniętych, zgłodniałych i ochrypłych przewidziana jest ciepła herbata i ciasteczka.

Stulecie bitwy pod Kirlibabą

19 stycznia 2015 | Ogólne | Na temat:

kirlibabaDokładnie sto lat temu w dniach 19-23 stycznia 1915 r. w rejonie karpackiej wsi Kirlibaba (Cârlibaba, dziś rumuńska Bukowina) stoczyli zwycięskie boje z Rosjanami żołnierze Legionu Polskiego.
W połowie stycznia 1915 roku, w wyniku niepowodzeń oddziałów austro-węgierskich w walkach na Pokuciu, Rosjanie weszli na prawie nie bronioną Bukowinę zajmując Kympulung Mołdawski, Iacobeni i Kirlibabę. Zagrożenie strategicznych dla Węgier przełęczy Rotunda i Przysłop spowodowało konieczność szybkiego kontrataku. Zadanie to powierzono grupie operacyjnej gen. Pflanzer-Baltina, w której skład włączono część Legionu Polskiego dowodzoną nominalnie przez gen. Karola Trzaskę-Durskiego, a faktycznie przez płk. Zygmunta Zielińskiego. W jej skład wchodziło 5 batalionów 2. i 3. pułku piechoty, dwa szwadrony kawalerii i dwie baterie artylerii, w sumie 90 oficerów i około 2100 żołnierzy. Czytaj dalej →

Aukcyjne karpatiana

19 stycznia 2015 | Aukcyjne karpatiana

huculszczyznaZ inicjatywy znanego kolekcjonera i zarazem członka Towarzystwa Karpackiego, Ryszarda Kruka postanowiliśmy na naszym portalu wprowadzić nową kategorię postów – „Aukcyjne karpatiana” adresowanych do karpackich kolekcjonerów. Na początek informacja o aukcji nr 112 krakowskiego Antykwariatu „Rara Avis”, która odbędzie się 14 lutego 2015. Katalog pod tym adresem: raraavis.krakow.pl
Pragniemy zwrócić uwagę na kilka zamieszczonych w nim pozycji: ciekawe zdjęcie „Hucuł siedzący na wagoniku leśnej kolejki” poz. kat. 260, albo zdjęcie z końca XIX w. z atelier Artychowskiego „Kobieta w stroju huculskim” poz. 259. Do kupienia będą też: jedyny wydany rocznik (1938) „Złotego Szlaku” kwartalnika poświęconego kulturze Ziemi Halickiej poz. kat. 633, oraz folder pt. „Huculszczyzna” wydany w Kosowie w 1932 z okładką zaprojektowaną przez F. Pautscha (patrz obok). W katalogu wiele innych karpackich ciekawostek. Życzymy udanych łowów.

Kultura ludowa Górali Pienińskich

16 stycznia 2015 | Nowości wydawnicze, Wydarzenia | Na temat:

kultura-ludowa-gorali-pieninskichCentralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie zaprasza w środę 21 stycznia 2014 r. o godz. 17 do swojej siedziby przy
ul. Jagiellońskiej 6 na promocję książki pt. Kultura ludowa Górali Pienińskich pracy zbiorowej pod redakcją Katarzyny Ceklarz i Urszuli Janickiej-Krzywdy. Jest to już szósty tom serii wydawniczej „Kultura Ludowa Górali” wydawanej przez COTG  PTTK.
A oto jego zawartość:
Charakterystyka geograficzno-historyczna obszaru zamieszkiwanego przez Górali Pienińskich, Piotr Dąbrowski
Górale Pienińscy jako grupa etnograficzna, Justyna Masłowiec
Rolnictwo i hodowla przyzagrodowa, Maciej Wawrzczak, Barbara A. Węglarz
Tradycyjne użytkowanie lasu w Pieninach i okolicy, Krzysztof Karwowski, Krzysztof Koper, Maciej Wawrzczak Czytaj dalej →

Czasopismo „Żabie”

6 stycznia 2015 | Nowości wydawnicze, Periodyki | Na temat:

zabie_okladkaW ostatnich dniach ubiegłego roku trafił do naszych rąk drugi numer ukazującego się na Ukrainie czasopisma „Żabie”, wydawanego przez Wierchowiński Park Narodowy (pierwszy nr ukazał się w 2013 r.). Nosi ono podtytuł „ekologiczno-oświatowy krajoznawczy żurnal”, który dobrze oddaje jego zawartość. Znajdujemy tam – na blisko 70 stronach formatu A4 – kilkanaście artykułów z różnych dziedzin. Począwszy od rozważań o możliwości zwiększenia populacji pstrąga w basenie Czeremoszu, po przez wspomnienie o huculskim wirtuozie Romanie Kumłyku, czy historyczny tekst o karpackich ścieżkach Łesi Ukrainki, aż po artykuł o wyjątkowości klauzy Perkałab. Jest tam też artykuł zatytułowany „Z historii etnograficznego centrum Huculszczyzny” traktujący o samym Żabiem, gdzie przedstawiono m.in. kilka różnych teorii pochodzenia jego nazwy. Niestety wszystkie omawiane teorie bazują na tzw. ludowych etymologiach, a autor artykułu nie wspomina nawet o możliwości pochodzenia nazwy miejscowości (a wcześniej polany) Żabie od rumuńskiej nazwy „Jab” odnoszącej się do podagrycznika pospolitego (Aegopodium podagraria L.) rośliny o leczniczych właściwościach, stosowanej dawniej przez pasterzy w leczeniu bydła.
Tak, czy inaczej niewątpliwie z radością należy odnotować powrót – przynajmniej w nazwie czasopisma – do historycznej nazwy miejscowości wymazanej z mapy w czasach sowieckich.
Жаб’є. Еколого-просвітницький краєзнавчий журнал, nr 2, 2014.