maj 2026

Trochę mi wstyd, że do tej pory nie pisaliśmy o tym roczniku, ale było to z bardzo prozaicznego powodu – nie mieliśmy do niego dostępu. Tom pierwszy znalazł się wprawdzie w przepastnych magazynach BN czy BUW, ale kolejnych dwóch wydanych do tej pory tomów, nawet tam nie było. Teraz dzięki uprzejmości Jerzego Starzyńskiego, wydawcy i redaktora zarazem, mogłem zagłębić się w jego treści. „Caryna” to rocznik poświęcony historii, kulturze, językowi, literaturze i sztuce Łemków. Pomysł tego czasopisma zrodził się wśród członków Łemkowskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Kyczera”, który jest jego wydawcą. Caryna to po łemkowsku uprawne pole, po huculsku kośna łąka. Słowo chyba ma korzenie wołoskie, bo po rumuńsku țara de naștere to ojcowizna. Każdy z wydanych dotąd roczników zawiera artykuły, materiały źródłowe, recenzje i sprawozdania, i każdy jest oczywiście bardzo bogato ilustrowany.
Pierwszy tom ukazał się w 2023 r., liczy blisko 700 stron, a jego okładkę zdobi fotografia Władymira Chylaka i jego żony Angeliny (z domu Durkot) wykonana w 1865 r. przez lwowskiego fotografa Franciszka Wyspiańskiego. Zapowiada ona znajdujący się wewnątrz tomu ciekawy artykuł Jerzego Starzyńskiego prezentujący nieznane fakty z biografii „Budziciela Łemkowszczyzny”. Wart polecenia jest także artykuł tego samego autora, czyli redaktora naczelnego rocznika Jerzego Starzyńskiego, zatytułowany „Ubiory Rusinów północnych zboczy Karpat w XVI-XVII wieku”. To nie pierwsza publikacja Starzyńskiego na temat, którego jest niewątpliwie świetnym znawcą. Wśród wielu innych ciekawych tekstów zwraca uwagę artykuł Michała Szymko o łemkowskich światach w sztuce współczesnej, Bernadetty Wójtowicz-Uber o talerhowskim obozie, oraz Krystyny Zajko-Minkiewicz o twórczości Władysława Grabana.
W drugim tomie „Caryny” datowanym na roku 2024 (wydany 2025) znowu na szczególna uwagę zasługuje artykuł Jerzego Starzyńskiego pt. „Łemkowie na wystawie etnograficznej Słowianie Europy i narody Rosji w Moskwie w 1867 r. Anonsowałem już wcześnie ten tekst – choć wiedziałem jedynie o jego zapowiedzi – w moim opracowaniu poświęconym fotografiom Hucułów prezentowanym na tej wystawie. Autor jako jedyny znany mi badacz z Polski miał okazję oglądać oryginalne materiały zachowane po tej wystawie w archiwum Rosyjskiego Muzeum Etnograficznego w Petersburgu i co najważniejsze reprodukcje wielu z nich zamieszcza w swoim artykule. W części tomu zatytułowanej „Źródła” zamieszczono przeniesione z rękopisu bardzo ciekawe opracowanie pt. „O gwarze łemkowskiej z Woli Michowej koło Baligrodu” autorstwa Stanisława Fischera, pochodzące z 1901 r. Szkoda tylko, że nie został poprzedzony on żadnym wprowadzeniem redakcyjnym choćby przedstawiającym autora, a może i okoliczności jego powstania.
Trzeci tom „Caryny” datowanym na roku 2025 otwierają bardzo ciekawe teksty poświęcone łemkowskiej symbolice. Wart polecenia jest też artykuł Grzegorza Pacana pt. „Święta Góra Jawor – religijny symbol Łemków. Geneza sanktuarium jako obraz złożonych losów narodu”. W dziale „Źródła” zwraca uwagę, poprzedzony obszernym wprowadzeniem autorstwa Jerzego Starzyńskiego, niedokończony artykuł o Łemkach Jana Wagilewicza z 1841 r., przepisany z odnalezionego, pisanego po polsku rękopisu.
Oczywiście w każdym z tomów warto czytać obszerne części sprawozdawcze i kronikarskie, można się z nich bowiem dowiedzieć wiele o łemkowskiej współczesności.